Λανθάνουσα κατάσταση έκτακτης ανάγκης : Όψεις μιας διαρκούς κοινωνικής κρίσης

Η εξέγερση των νέων, με αφορμή τη δολοφονία του δεκαπεντάχρονου Αλέξη Γρηγορόπουλου, έφερε στην επιφάνεια το ουσιαστικό πρόβλημα της σύγχρονη Ελλάδας: Την αδυναμία διατήρησης και αναπαραγωγής του ισχύοντος ελληνικού κοινωνικού και πολιτικού μοντέλου. Ενός μοντέλου που εγκαταστάθηκε κυρίως μετά τον πόλεμο και μετασχηματίστηκε μερικώς τις δύο τελευταίες δεκαετίες, με την καθοδήγηση και πρωτοβουλία των δύο κυβερνητικών κομμάτων: της Νέας Δημοκρατία και του ΠΑΣΟΚ. Σε αντίθεση με την επικίνδυνη και ηθελημένη αφέλεια σημαντικών προσώπων της κεντρικής πολιτικής εξουσίας, και ειδικότερα του πρωθυπουργού, που πιστεύουν ότι ‘μπόρα είναι θα περάσει’, έχει τεθεί σε όλους μας το θέμα, ότι αυτήν τη στιγμή δεν είναι δυνατό να προχωρήσουμε ούτε ένα βήμα, χωρίς να αντιμετωπίσουμε, με κάποιον έστω μερικό τρόπο, ορισμένα θεμελιακά προβλήματα που στέκονται εμπόδιο στη δρομολόγηση μακροπρόθεσμων και ουσιαστικών λύσεων.
Οι νέοι που αυθόρμητα κατέβηκαν στις διαδηλώσεις – και πολλοί από αυτούς υπογράμμισαν το νόημα της συμμετοχής τους με πράξεις καθαρής βίας (W. Benjamin 1921) και αυτοάμυνας, – μας δίνουν, με την ένταση και τη συνέχεια των γεγονότων, την ευκαιρία να καταλάβουμε τη σοβαρότητα του προβλήματος που αντιμετωπίζουμε. Οι περισσότεροι, μαθητές Λυκείου, προετοιμάζονται για την ένταξή τους στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση, αφιερώνοντας τον πιο δημιουργικό και όμορφο χρόνο τους στην αντιμετώπιση ενός σκληρού συστήματος επιλογής για σπουδές που αντικειμενικά έχουν μόνο μικρή λειτουργική και επαγγελματική αξία. Μπήκαν σε αυτό το δρόμο χωρίς να έχουν το δικαίωμα επιλογής και άλλες εναλλακτικές λύσεις. Η κυριότερη υπόσχεση που τους προσφέρεται είναι ένα πανεπιστημιακό πτυχίο κι ένα πιθανός διορισμός σε δημόσιες υπηρεσίες. Παρόλη τη χαμηλή ποιότητα της εργασίας στο δημόσιο, αυτός είναι ο μοναδικός εργοδότης που δίνει εγγυήσεις σταθερής απασχόλησης, ένα σχετικά αξιοπρεπή μισθό και την ανάλογη κοινωνική προστασία. Στην Ελλάδα σήμερα η τμηματοποιημένη και ταυτόχρονα κατακερματισμένη αγορά εργασίας, δεν αφήνει περιθώρια για σχέδια και ατομικές στρατηγικές των νέων που να στηρίζονται στις δυνάμεις τους και στη δικιά τους αξία. Η ευρύτατα διαδεδομένη έννοια και πρακτική του ‘κονέ’, της κατάλληλης γνωριμίας δηλαδή, περιγράφει με τον καλύτερο τρόπο τη μοναδική διέξοδο που έχουν για να βρουν μία θέση εργασίας, αποδεχόμενη όμως τη διαφθορά και την αλλοτρίωση, δηλαδή τη μεσολάβηση των πολιτικών και άλλων συμφερόντων. Τα εκτεταμένα δίκτυα πολιτικής πελατείας συνδέονται βέβαια άμεσα με επιχειρηματικά συμφέροντα, την κρατική διοίκηση, τα συνδικάτα. Ένα καθημερινό πολυδαίδαλο αλισβερίσι αποτελεί το κύριο έργο και ενδιαφέρον της πολιτικής και σε αυτό στηρίζεται για την επιβίωση και νομιμοποίησή της. Ταυτόχρονα, με αυτό τον τρόπο υποτάσσει τη δημιουργική ένταξη και παρουσία των νέων στην οικονομική ζωή του τόπου στα δικά της μικροκομματικά και μικροπολιτικά συμφέροντα. Η πρακτική αυτή, η μεσολάβηση για την εύρεση μιας θέσης εργασίας και όχι μόνον, που ξεκινάει από τα λεγόμενα κυβερνητικά κόμματα και την κεντρική πολιτική σκηνή, επεκτείνεται στο σύνολο σχεδόν όλων των ζωτικών τομέων της δημόσιας ζωής: Στην αυτοδιοίκηση, τις δικαστικές αρχές, τα πανεπιστήμια, τα πολιτικά κόμματα της ευρύτερης αντιπολίτευσης και σχεδόν σε όλο το χώρο της αποκαλούμενης κοινωνίας των πολιτών, δηλαδή, αθλητικά και πολιτιστικά σωματεία, καθώς και επιστημονικές ή διεκδικητικές ενώσεις, Το Δίκτυο των πελατειακών σχέσεων είναι η βάση πάνω στην οποία κτίζεται αυτό που θα ονομάσω Σιωπηλό Φασισμό, ως λανθάνουσα εκτροπή, ένα συνολικό καθεστώς αλλοτρίωσης και καθημερινής καταπίεσης που στηρίζεται στην ιδεολογία της επιβολής των δικών μας ανθρώπων και του ατομικού – οικογενειακού βολέματος, ενώ ταυτόχρονα επιβάλλει την ατομική υποταγή του πολίτη στην απολυταρχία μια άκαμπτης γραφειοκρατίας. Ο κυβερνητικός κοινοβουλευτισμός είναι ή άλλη πλευρά, αυτού του νομίσματος, δηλαδή η παρουσία ενός κοινοβουλίου – συνοδοιπόρου της κυβέρνησης, χωρίς ουσιαστική νομοθετική και ελεγκτική λειτουργία, και πρωτοβουλία, κυρίως χρήσιμο για την υποστήριξη των Πελατειακών Δικτύων και τη συλλογή ψήφων.
Αυτό το καθεστώς του Σιωπηλού Φασισμού συνδυάζεται με ένα εκτενές και δαιδαλώδες σύστημα διάσπαρτων κυρίως επιχειρηματικών συμφερόντων και αμοιβαίων ανταλλαγών, που λόγω αυτής της πολυπλοκότητας έχει ξεφύγει από την ανάγκη της μίας αρχής, όπως η είναι κυβέρνηση. Αντίθετα, περιέχει πλέον πολλαπλά και συχνά ανταγωνιστικά υποσυστήματα πατρωνίας και κυριαρχίας. Πολιτικά Κόμματα, Επαγγελματικές Ενώσεις – επιμελητήρια, Συνδικάτα, Τράπεζες, Μεγάλες Επιχειρήσεις, Μεγαλοϊδιοκτήτες και καταπατητές γης, τοπικά πολιτικά σώματα και πολιτευτές (Χτούρης 2004). Έχει εντάξει έτσι στο εσωτερικό του πολλαπλά κέντρα αποφάσεων, διανομής και ελέγχου διάφορων πλεονεκτημάτων και παροχών, στις περισσότερες περιπτώσεις μάλιστα συνδυάζει τις ανταλλαγές και την αμοιβαιότητα των συμμετεχόντων με παράνομες πρακτικές ή καθεστώς ημιπαρανομίας. Το σύστημα αυτό, όπως το περιγράφω, δεν αποτελεί μία περιστασιακή κατάσταση, αλλά ένα απόλυτο καθεστώς που καταλαμβάνει, ως δίκτυο, το σύνολο της δημόσιας ζωής, αποκλείοντας κάθε άλλο μη πολιτικό θεσμό και δραστηριότητα από τη δημόσια ζωή και τα πολιτικά δικαιώματα. Σε αντίθεση με τα συμπαγή απολυταρχικά καθεστώτα του πρόσφατου ιστορικού παρελθόντος, όπως τα περιγράφει για παράδειγμα η Hannah Arendt (1962), το καθεστώς αυτό δεν στηρίζεται στην ανοιχτή εφαρμογή της Βίας, αλλά σε μια διαρκή επιβολή σχέσεων υποταγής και αλλοτρίωσης που διαπερνούν όλους τους τομείς της δημόσιας και οικονομικής ζωής. Σε μεγάλο βαθμό έχει αντικοινοβουλευτικό χαρακτήρα, μιας και δίνει στην εκάστοτε κυβέρνηση και στον πρωθυπουργό, απόλυτα δικαιώματα διαχείρισης της τρέχουσας πολιτικής και των πολιτικών κρίσεων, αποκλείοντας, σε μεγάλα βαθμό, το κοινοβούλιο και άλλα πολιτικά σώματα από τη διαμόρφωση των αποφάσεων. Αυτά τα προνομιακά και ‘απολυταρχικά’ δικαιώματα του πρωθυπουργού και της κυβέρνησης συμβαδίζουν με τις νέες αυταρχικές μορφές της ‘κυβερνητικής δημοκρατίας’ που καλείται να αντιμετωπίσει διαρκώς προβλήματα ανταγωνισμών και εξισορρόπησης συγκρούσεων ανάμεσα στα διάφορα διεθνή και εθνικά επιμέρους συμφέροντα. Δηλαδή, ανάμεσα στους ξένους επενδυτές και δανειστές, την Ε.Ε., τα συνδικάτα, τις συντεχνίες, τις ομάδες ασφαλισμένων, τα επιχειρηματικά συμφέροντα, τα μέσα ενημέρωσης, τα άτομα με ισχυρή οικονομική και πολιτική ισχύ κ.α.
Η καθημερινή και αποσπασματική Βία του καθεστώτος είναι διαρκής και απόλυτη απέναντι σε κάθε εκδήλωση ανυπακοής. Απέναντι στους συνταξιούχους που διαμαρτύρονται, στους εργάτες που έχασαν συναδέλφους σε εργατικά ατυχήματα, σε νέους που δείχνουν ανυπακοή, σε οδηγούς που αντιμιλούν στον έλεγχο. Η εκτενής αρρυθμία στη λειτουργία των πόλεων, στα μέσα μεταφοράς, στη δόμηση δείχνει ότι το καθεστώς του Σιωπηλού Φασισμού, δεν θέλει ουσιαστικά να επιβάλει την τάξη, αλλά την υπακοή, την απάθεια και την υποταγή μέσα από το βόλεμα. ‘ θα τρέξουμε να σβήσουμε την κλήση, να λαδώσουμε τον έφορο, να νομιμοποιήσουμε το αυθαίρετο’.
Ο πυροβολισμός ενάντια στον Αλέξη ήταν μία τιμωρία, κυρίως για την παρουσία του στο χώρο που έχει ταυτιστεί με την ανυπακοή, τα Εξάρχεια. Ήταν επίσης και έμμεσα προγραμματισμένη, μιας και ο δολοφόνος, όπως φαίνεται στα οκτώ χρόνια(!) υπηρεσίας του στα Εξάρχεια είχε εκδηλώσει ανάλογες προθέσεις. Μικρότερες τιμωρίες επιβάλλονται καθημερινά στο ίδιο σημείο αλλά και σε άλλα μέρη όπου οι περισσότεροι από εμάς δεν τα ξέρουμε και δεν τα βλέπουμε. Τα δικαστήρια είναι γεμάτα από μικρεμπόρους, Ρόμα τσιγγάνους, μικροκαταναλωτές ινδικής κάνναβης, που διώκονται όχι τόσο γι’ αυτό που έκαναν αλλά γιατί δεν υπάκουσαν στις εντολές και στην καθοδήγηση των εκάστοτε αρχών. Η εξέγερση των φυλακισμένων έδειξε, ότι το καθεστώς του Σιωπηλού Φασισμού, κρατάει χιλιάδες μικροπαραβάτες έγκλειστους, αφημένους στα χέρια και τα συμφέροντα δικηγόρων, συχνά επίορκων δικαστών και δεσμοφυλάκων, ενώ θα μπορούσε –όπως έκανε τελικά- να τους αφήσει σε μία μέρα ελεύθερους. Αναγνώρισε έτσι, με την τελευταία γρήγορη ρύθμιση αποσυμφόρησης των φυλακών, ότι η τιμωρία τους και η κράτησή τους δεν είχαν κάποιο ουσιαστικό ηθικό έρεισμα αλλά ήταν απλά ένα σύμβολο υποταγής των κατατρεγμένων σε ένα σύστημα που δεν έχει καμία φροντίδα για τους πολίτες του.
Νέοι και τα δίκτυα της πελατείας. Οι ευκαιρίες που δίνουν είναι και τα δεσμά τους.
Οι νέοι εισέρχονται στα δίκτυα της πελατείας κυρίως μέσα από την οικογένεια και τις ‘κυβερνητικές’ κομματικές νεολαίες. Προσπαθούν να βρουν ευκαιρίες για την εκπαίδευση και το επάγγελμά τους και να ανοίξουν αγωνιωδώς ένα δρόμο για μία οποιαδήποτε επιτυχία. Συχνά, ωστόσο, η πρόσβαση στους δημόσιους πόρους της εκπαίδευσης και στις ευκαιρίες που προσφέρει το κράτος, προσδένεται στα δίκτυα που διαθέτει η οικογένεια αλλά και τα κόμματα, μέσω των κομματικών νεολαίών. Μια ματιά στις βιογραφίες των περισσότερων πολιτικών στην Ελλάδα δείχνει, με αρκετά εύγλωττο τρόπο, ότι μόνο μέσα από αυτές τις διαδρομές κατάφεραν να σταθούν και να επιβιώσουν στη δύσκολη αρένα της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής. Το ίδιο θα δούμε όμως και στον επιχειρηματικό κόσμο, όπου συχνά οι λεγόμενες ‘λαμπρές’ καριέρες κρύβουν πίσω τους ένα αθέατο δίκτυο που έχει προωθήσει και στηρίξει αυτή την επιτυχία. Είναι εξάλλου γνωστό σε όλους τους ανθρώπους της επιστήμης, της αγοράς και της πολιτικής, ότι χωρίς τη στήριξη των ’κονέ’, των επαφών και των δικτύων, καθώς και την υποταγή στην αμοιβαιότητά τους, ‘δεν θα έχεις προκοπή’. Η ένταξη στα δίκτυα αφορά βέβαια και τον χώρο της εκάστοτε αξιωματικής αντιπολίτευσης αλλά συχνά και τον ευρύτερο χώρο της αριστεράς, στον οποίο έχουν διατηρηθεί απολυταρχικά χαρακτηριστικά και επιχειρηματικά δίκτυα του κομμουνιστικού παρελθόντος. Τα Πελατειακά Δίκτυα εξειδικεύονται ανάλογα με τις προσβάσεις και τα μέλη τους σε διάφορους τομείς της δημόσιας και της επιχειρηματικής ζωής. Στα πανεπιστήμια είναι γνωστή η δύναμη ορισμένων παρατάξεων που μπορούν να εντάξουν και να προωθήσουν άτομα σε καίριες θέσεις, ενώ στις επιχειρήσεις και στα δίκτυά τους σημαντικό ρόλο παίζουν κυρίως τα κυβερνητικά κόμματα.
‘Κύριε .. δεν το ήξερα ότι στα μεταπτυχιακά η εισαγωγή γίνεται με λίστες των κομμάτων. Αν το ήξερα δεν θα έκανα αίτηση, ή τουλάχιστον θα πήγαινα στο κόμμα μου και θα το είχα ζητήσει. Με είπαν βλάκα που δεν το έκανα.’ {Δήλωση υποψηφίας για μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών}
Οι οικογένειες, από τις οποίες προέρχονται οι νέοι, είναι ενταγμένες σε πολιτικές σχέσεις, συχνά ετερογενείς και με αυτό τον τρόπο εξασφαλίζουν με κάποιο τρόπο την επαφή με τα συστήματα προώθησης και προστασίας. Θείες, ξαδέρφια, κουμπάροι, δίνουν όλοι μαζί το ‘δίκαιο’ αγώνα της επαγγελματικής ‘αποκατάστασης’.
‘Αχ να το ήξερα, να το πω στον Τ…ελλη (εννοεί τον τοπικό βουλευτή), μόλις είδα τους υποψηφίους κατάλαβα ότι το παιχνίδι είναι σικέ και ότι θα πάρουν τους κολλητούς του Νομάρχη’.{Δήλωση μιας κοπέλας που προσπάθησε να διοριστεί ως ερευνήτρια σε μία δομή για την απεξάρτηση ατόμων}.
Η αλήθεια είναι ότι σε αυτό το σύστημα των πελατειακών δικτύων συμμετέχουν τα μέλη της λεγόμενης μεσαίας τάξης, δηλαδή των πολιτών που έχουν ένα μεσαίο ή υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης ή μία εργασία που προσφέρει ένα σχετικά υψηλό εισόδημα. Πρόσβαση έχουν σε αυτό και τα άτομα που έχουν τοπικές αναφορές, δηλαδή καταγωγή από ορισμένα γεωγραφικά διαμερίσματα, όταν από αυτά προέρχονται κάποιοι διαχειριστές των δημόσιων υπηρεσιών και επιχειρήσεων. Είναι γνωστό το φαινόμενο των μαζικών διορισμών στη ΔΕΗ, τον ΟΤΕ, σε ορισμένες υπηρεσίες του Δημοσίου, αποκλειστικά από ορισμένες περιοχές από τις οποίες προέρχονται συγκεκριμένοι Υπουργοί, Διοικητές Οργανισμών, Γενικοί Γραμματείς Υπουργείων κλπ.
Το ερώτημα εδώ, είναι γιατί ενώ αυτό άτυπο «σύστημα» είναι τόσο διαδομένο και ενώ επιτρέπει τόσο πλατειά συμμετοχή και οφέλη από αυτό, δημιουργεί ταυτόχρονα μια τόσο μεγάλη άνιση κατανομή ευκαιριών και μία τόσο έντονη απορύθμιση της κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης. Ορισμένες σημαντικές απαντήσεις που μπορούμε να δώσουμε είναι ότι το σύστημα των Πελατειακών Δικτύων και το πολιτικό καθεστώς που συνδέεται μαζί του επιφέρει :
-την εξάλειψη όλων των στοιχείων νομιμοποίησης του επίσημου πολιτικού συστήματος, της δημόσιας σφαίρας και των επίσημων θεσμών της κοινωνίας. Η εξουσία κάθε μορφής αποκτά, ακόμα και για αυτούς που έχουν ωφεληθεί από αυτήν, ένα επικίνδυνο και ανεξέλεγκτο χαρακτήρα.
-το υψηλό κόστος συντήρησης και αναπαραγωγής του, μιας και δεν στηρίζεται σε οποιαδήποτε απόδοση των συμμετεχόντων ούτε και στην παραγωγή δημόσιων ή καταναλωτικών αγαθών, αλλά σε μία διανομή πόρων που προέρχονται κυρίως από το κράτος και χρηματοδοτούνται από τον κρατική δανεισμό και το δημόσιο χρέος.
– το σύστημα των Πελατειακών Δικτύων, διαχρονικά δημιουργεί άνισες και ‘άδικες’ κατανομές πόρων και υπηρεσιών κακής ποιότητας, έστω και αν προσφέρει ένα περιορισμένο ατομικό όφελος μία ορισμένη στιγμή. Έτσι, όλοι οι ‘ωφελημένοι’ από αυτό είναι αναγκασμένοι κάποια στιγμή να αντιμετωπίσουν τη άθλια ποιότητα των υπηρεσιών Υγείας, τα αντιαισθητικά και κατεστραμμένα σχολεία, τα υποβαθμισμένα πανεπιστήμια, την επιλεκτική φορολογική μεταχείριση κλπ.
– οδηγεί στην καταστροφή ακόμα και την εξάλειψη του δημόσιου χώρου, στον οποίο θέλουν να αναπτυχθούν δημιουργικά κυρίως οι νέοι ,αλλά και όλοι οι πολίτες. Καταστρέφεται ο δημόσιος φυσικός χώρος (Πόλη, πλατείες, περιαστικό φυσικό περιβάλλον) και ο δημόσιο κοινωνικός χώρος (ανοιχτή επικοινωνία, πρωτοβουλίες και διαδράσεις των πολιτών). Τα Πελατειακά Δίκτυα, και το καθεστώς του Σιωπηλού Φασισμού οδήγησαν μέσα από μια διαχρονική συναλλαγή στην πλήρη υποβάθμιση της σύγχρονη πόλης, ως οικιστικής και πολιτικής οντότητας, με αντάλλαγμα την εξασφάλιση της ιδιωτικής κατοικίας και της αυτό- στέγασης (Χάϊντενραϊχ, Χτούρης 2007)
– το κοινωνικό κεφάλαιο (Narayan, Cassidy 2001) των νέων και αυτό της συνολική κοινωνίας υποβαθμίζεται (Chtouris 2006) και σε ορισμένες περιπτώσεις εξαλείφεται, με αποτέλεσμα την αδυναμία κινητοποίησης άλλων θετικών σχέσεων και δεσμών πέρα από το αρνητικό κοινωνικό κεφάλαιο που παράγουν τα Πελατειακά Δίκτυα. Αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα έχουμε μία σημαντική συσσώρευση τέτοιο αρνητικού κοινωνικού κεφαλαίου, που εξηγεί την καταστάσεις ‘ανομίας’ , και απορύθμισης.
– τα Πελατειακά Δίκτυα και το πολιτικό σύστημα συνολικά δημιουργούν λανθασμένες προσδοκίες και ‘εξαπατούν’ τον πολίτη και ιδιαίτερα του Νέους. Σκοπεύοντας στο άμεσο πολιτικό όφελος, διανέμουν δικαιώματα και τίτλους κάθε μορφής τα οποία αποτελούν γραμμάτια χωρίς αντίκρισμα, ή ωφελούν επιλεκτικά και με σκανδαλώδη τρόπο, άτομα, ομάδες και επιχειρηματικά συμφέροντα. Τέτοιοι τίτλοι δικαιωμάτων έχουν σχέση με την εκπαίδευση, τα επαγγελματικά δικαιώματα, τα ασφαλιστικά δικαιώματα, την ιδιοκτησία δημόσιας γης, τις χρήσεις γης και τους τρόπους και διαδικασίες δόμησης και πολεοδόμησης, την φορολογία, κλπ. Η ανυποληψία ή η ανισοκατανομή των δικαιωμάτων δημιουργεί στους πολίτες απάθεια, ακραία εξατομίκευση και ταυτόχρονα βίαιη οργή. Ο οργισμένος έλληνας πολίτης είναι παντού, μπορείς να τον συναντήσεις, στο ΙΚΑ, στην Εφορεία, στα μεταφορικά μέσα, στα Νοσοκομεία, στην Εθνική Οδό και τώρα εμφανίστηκε πανηγυρικά και στον δρόμο, ως ο νέος πολίτης που δεν δέχεται την υποβάθμισή του. Φυσικά ο οργισμένος πολίτης δεν είναι οπωσδήποτε ο πολιτικοποιημένος πολίτης που θα εκφράσει πάντα με οργανωμένο τρόπο τις απόψεις και τις επιθυμίες του.
Το δίκαιο με το οποίο έρχεται σε επαφή αυτός ο οργισμένος και αδικημένος πολίτης, όταν αναζητήσει τη συνδρομή της δικαιοσύνης, είναι ένα άθροισμα κανόνων και νόμων που έχουν ένα μακρινό σκοτεινό παρελθόν σε όλα τα προηγούμενα αυταρχικά καθεστώτα της χώρας. Ένα αδιευκρίνιστο συμπίλημα νομικών ρυθμίσεων, που αναφέρεται ακόμα και σε νομικά καθεστώτα που ίσχυαν πριν τη δημιουργία του ελληνικού κράτους (π.χ. Χρυσόβουλα), το οποίο επιβάλλει μία επιλεκτική εφαρμογή του δικαίου παρέχοντας εξαιρετικά προνόμια στα Πελατειακά Δίκτυα. Στην πραγματικότητα, το σημερινό σύστημα δικαίου ενεργοποιείται αποσπασματικά ακολουθώντας κυρίως τις επιλογές και προτεραιότητες του πολιτικού καθεστώτος, αφήνοντας τον πολίτη ανυπεράσπιστο και εκτεθειμένο στην διοικητική και πολιτική αυθαιρεσία. Σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις ανάδειξης σημαντικών σκανδάλων δεν αποδόθηκαν ουσιαστικά ευθύνες και δεν υπήρξε καμία ουσιαστική καταδίκη των ενόχων. Αντίθετα, καθημερινά καταδικάζονται άτομα για πράξεις σχετικά ήσσονος σημασίας και μάλιστα σε βαριές ποινές. Στην πραγματικότητα δεν έχουμε εδώ μία διολίσθηση από τη δημοκρατία προς ένα νέο απολυταρχικό καθεστώς δικαίου παραδοσιακού τύπου, αλλά έχουμε να κάνουμε με ένα κατακερματισμένο σύστημα που συχνά, στην τελική σύνθεση των επιμέρους ενεργειών και αποφάσεων του, συγκροτεί με πλάγιο δρόμο ένα κρυφό και επικίνδυνο αυταρχικό καθεστώς. Αυτό υπογραμμίζει και η απουσία τιμωρίας, σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις, παράνομης χρήσης όπλων από τις αστυνομικές δυνάμεις, ή ανοχή στις βιαιοπραγίες αστυνομικών απέναντι στους πιο ‘αδύναμους’ πολίτες,- βλέπε μετανάστες – η διαρκής όχληση και κατατρεγμός των μη υπάκουων και ‘επικίνδυνων’, Η τελευταία ελληνική δημοκρατία εμφανίζεται έτσι ως ένα ημιτελές και ανολοκλήρωτο πρόγραμμα, το οποίο κάθε στιγμή μπορεί να εκτρέπεται και να ενεργοποιεί στοιχεία αυταρχισμού και απολυταρχίας. Η διαφορά με τα ανοιχτά και διακηρυγμένα αυταρχικά καθεστώτα του παρελθόντος είναι η διασπορά και ασυνέχεια των αυταρχικών πρακτικών και η εναλλαγή τους με παράλληλες, αποσπασματικές και εξίσου ασυνεχείς δημοκρατικές πρακτικές, που, ωστόσο, περιορίζονται και ελέγχονται από μια μη διακηρυγμένη επιβολή ενός διαρκούς καθεστώτος έκτακτης ανάγκης (βλέπε: Giorgio Agamben: The State of Emergency). Το καθεστώς της έκτακτης ανάγκης- έστω και αν δεν έχει ποτέ επίσημα κηρυχθεί μετά την Χούντα – ουσιαστικά εφαρμόζεται και επαναλαμβάνεται, λόγω των αναγκών που δημιουργούν οι υποχρεώσεις απέναντι στην ΟΝΕ, η εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους, ο διαρκής εξωτερικός κίνδυνος, η τρομοκρατία κλπ. Με αυτόν τον τρόπο η κυριαρχία μεταφέρεται έξω από τη βούληση του λαού, δημιουργώντας έτσι παράλληλα τις προϋποθέσεις για τη διατήρηση μιας εσωτερικής απολυταρχίας με την μορφή του καθεστώτος του ‘σιωπηλού φασισμού’.
Η ρητορική της ανισότητας και της φτώχειας, αφήνει του νέους έξω από τον πολιτικό διάλογο
Το τελευταίο διάστημα το σύνολο των πολιτικών στελεχών των κομμάτων έχουν επιδοθεί σε μία ρητορική για την καταπολέμηση της κοινωνικής ανισότητας και της προστασίας των ασθενέστερων ή ευάλωτων κοινωνικών ομάδων. Το κεντρικό σύμβολο αυτής της ρητορικής είναι το Ταμείο της Φτώχειας και η Κοινωνική Αλληλεγγύη. Στην πραγματικότητα η αυτή η ρητορική προσπάθεια αποκρύβει σε μεγάλο βαθμό την ουσιαστική αδιαφορία του πολιτικού καθεστώτος για οποιαδήποτε πολιτική κοινωνικής προστασίας. Το Ταμείο για τη Φτώχεια δεν μπόρεσε μέχρι σήμερα να συγκεντρώσει ουσιαστικούς πόρους, ενώ, αντίθετα, σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, βρέθηκαν 28 δισ. Ευρώ για την στήριξη των Τραπεζών. Από το 1989, την πρώτη περίοδο εφαρμογής των προγραμμάτων για την καταπολέμηση της Φτώχειας και μέχρι σήμερα, καμία κυβέρνηση και κανένας Κοινωνικός Φορέας δεν εφάρμοσε κάποια ουσιαστική κοινωνική πολιτική, παρά μόνοι διένειμε διάφορα ‘ψίχουλα’, στους πιο αδύνατους. Το πιο αρνητικό από όλα όμως είναι ότι δεν έχει εφαρμοστεί καμία ουσιαστική πολιτική που θα μπορούσε να στηρίξει τις οικονομικές πρωτοβουλίες των νέων και την πραγματική επαγγελματική εκπαίδευση, ενώ η ρητορική της φτώχειας εγκλωβίζει το σύνολο του πολιτικής αντιπαράθεσης σε θέματα αναδιανομής οικονομικών πόρων και όχι στα καίρια θέματα της πολιτικής εκπροσώπησης. Τα κόμματα της αριστεράς, στηρίζοντας τις μεγάλες επαγγελματικές συντεχνίες του ευρύτερου δημόσιου τομέα, επιμένουν στα θέματα της αναδιανομής στηρίζοντας έτσι ένα μόνο μικρό μέρος των εργαζομένων, αυτό που ήδη διαθέτει τις καλύτερες αμοιβές και την καλύτερη κοινωνική και πολιτική προστασία. Ένα ελάχιστο μέρος των κινητοποιήσεων των συνδικάτων αναφέρεται στους εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα και ακόμα λιγότερο σε αυτούς που βρίσκονται εκτός της αγοράς εργασίας, δηλαδή τους άνεργους νέους και τις γυναίκες. Το καθεστώς των Πελατειακών Δικτύων συνδέει παράλληλα πολλά συνδικαλιστικά στελέχη με την δομή και την οργάνωση των πολιτικών κομμάτων, ενώ ταυτόχρονε τα συνδικάτα σε μεγάλο βαθμό είναι εξαρτημένα από κρατικές χρηματοδοτήσεις για την λειτουργία τους Η σιωπή των περισσότερων συνδικάτων για τα καίρια θέματα της πολιτικής λειτουργίας και της κοινωνικής συμμετοχής των νέων, καθώς και η συχνά ανέξοδη εμμονή τους στα οικονομικά αιτήματα της εργατικής ελίτ, έμμεσα εναρμονίζεται και υποστηρίζει την ρητορική του πολιτικού καθεστώτος.

Τo αδύναμο κοινωνικό και πολιτικό καθεστώς και τα θετικά σημεία της Κοινωνικής Εξέγερσης
Το κοινωνικό καθεστώς εμφανίζεται σήμερα αδύναμο και αποπροσανατολισμένο. Στα πλαίσια της δράσης των Πελατειακών Δικτύων μία σειρά σκανδάλων και κρίσεων αναδύονται κάθε μέρα. Τα γεγονότα αυτά θα μπορούσαν να ήταν πολύ περισσότερα και ίσως ακόμα πιο τραγικά από αυτά που ξέρουμε για τον τρόπο λειτουργίας του Κράτους, της Αυτοδιοίκησης αλλά και των κοινωνικών θεσμών. Μια νέα αποκάλυψη, τύπου υποκλοπές, Ομόλογα, Siemens, Ζαχόπουλος, Βατοπέδι, είναι σίγουρο ότι μπορεί κάθε μέρα να ξεπηδάει από τα Μέσα Ενημέρωσης, που έχουν τις δικές τους ανάγκες επιβίωσης και νομιμοποίησης. Το δυναμικό της επικαιρότητας να απορροφήσει τέτοιες ειδήσεις είναι περιορισμένο και δεν αντέχει μεγαλύτερο αριθμό αποκαλύψεων. Βέβαια το πολιτικό καθεστώς του Σιωπηλού Φασισμού στηρίζεται ακριβώς σε ενέργειες και πρακτικές που η άλλη όψη τους είναι τα σκάνδαλα και οι παράνομες ενέργειες. Κατά κάποιο τρόπο το σύνολο της ύπαρξης και της λειτουργίας του αποτελεί το Σκάνδαλο, ή καλύτερα την κεντρική κρίση του σύγχρονου ελληνικού κοινωνικού και πολιτικού καθεστώτος. Η προσπάθεια που γίνεται από τα κυβερνητικά κόμματα, τα συνοδοιπόρα τους κόμματα και τα ΜΜΕ, για να περιορίσουν τη σημασία της κοινωνικής κρίσης σε μία άστοχη ατομική πράξη ή σε μία άστοχη κυβερνητική πολιτική, δείχνει τις μεγάλες αδυναμίες που έχει το σημερινό πολιτικό καθεστώς να απορροφήσει τους κλυδωνισμούς και την καταστροφή πού έχει επέλθει στα θεμέλια του. Τα πάνελ των επιδοτούμενων και επιχορηγούμενων από την κρατική διαφήμιση καναλιών παράγουν ηθελημένα την ασάφεια, υπογραμμίζοντας συνέχεια τις συνέπειες της ανυπακοής και την καταστροφική δράση των κουκουλοφόρων. Ακόμα και σήμερα ο έλληνας τηλεθεατής δεν είναι σίγουρος αν η κοινωνική κρίση είναι πραγματική ή είναι εύρημα των ξένων πρακτορείων ειδήσεων και ορισμένων κομμάτων.
Όλες οι κοινωνικές κρίσεις, πέρα από τις οδυνηρές τους συνέπειες, έχουν συχνά και θεραπευτικό χαρακτήρα, αποτελούν συχνά το κατώφλι για να πάν τα πράγματα καλύτερα, αν δεν κατηφορίσουν σε πολύ χειρότερες εξελίξεις. Αναλογιζόμενοι την απαρίθμηση των αρνητικών επιδράσεων των Πελατειακών Δικτύων του Σιωπηλού Φασισμού, μπορούμε να ξετυλίξουμε μια σειρά από θετικές ενέργειες που θα μπορούσαν να δώσουν την προοπτική για μία κοινωνική και πολιτική ανανέωση. Το κέντρο αυτής της ανανέωσης δεν μπορεί παρά να είναι μία πολιτική που θα οδηγεί αρχικά στην εξασφάλιση της λειτουργίας του Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας και η σταδιακή απομάκρυνση από την επιβολή μιας λανθάνουσας έκτατης ανάγκης και των συνεπειών της, όπως είναι ο κυβερνητικός κοινοβουλευτισμός και άλλα ενεργά στοιχεία του σιωπηλού φασισμού. Ο δρόμος αυτός, βέβαια, οδηγεί προς την αντίθετη κατεύθυνση από αυτήν που προσδοκούν οι φανεροί και κρυφοί οπαδοί των διάφορων μορφών αυταρχισμού και οι οποίοι πρόσφατα μάλιστα αναφέρθηκαν στην αναστολή του άρθρου 11 του Συντάγματος (Καρατζαφέρης) ή στην επέμβαση του στρατού για την αποκατάσταση της τάξης (Στέφανος Μάνος). Πέρασαν σαράντα τόσα χρόνια για να επανέλθουμε στο ίδιο σημείο, όπου η ιστορική συνέχεια των ίδιων πολιτικών δυνάμεων, της ΕΔΑ και της Ένωσης Κέντρου, επιφορτίζονται με το ίδιο καθήκον να εξασφαλίσουν την πραγματική λειτουργία της Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας. Όπως μας έλεγε ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους έλληνες φιλοσόφους, ο αείμνηστος Κοσμάς Ψυχοπαίδης, αυτό ήταν ό,τι πιο επαναστατικό θα μπορούσαμε να κάνουμε. Η δυσκολία που έχουν όμως αυτά τα κόμματα της κοινοβουλευτικής αντιπολίτευσης να συνεργαστούν μεταξύ τους αλλά και με άλλες δημιουργικές δυνάμεις της οικολογίας και της κοινωνίας των πολιτών, έχει άμεση σχέση με τον ίδιο αυταρχικό κυβερνητισμό που διατρέχει, ως νοοτροπία και ως καθεστώς το σύνολο της πολιτικής και της κοινωνίας και δεν ο οποίος δεν σταμάτα στην πρακτική της εκάστοτε κυβέρνησης.
Μερικοί κοινωνικοί στόχοι που θα βοηθούσαν άμεσα να δημιουργηθούν ίσως άμεσα αυτές οι συνθήκες ανανέωσης και εξασφάλισης λειτουργίας ενός πραγματικού δημοκρατικού καθεστώτος είναι μεταξύ άλλων :
-η δημιουργία νέων μορφών κοινωνικής και πολιτικής νομιμοποίησης, επενδύοντας στη δημόσια σφαίρα της πολιτικής κοινωνίας. Κυρίως επιτρέποντας και χρηματοδοτώντας εναλλακτικά εργαλεία ελεύθερης επικοινωνίας, ενημέρωσης και εκπαίδευσης των Νέων και διάφορων ομάδων του πληθυσμού (Τηλεόραση, Ραδιόφωνο, Διαδίκτυο ).
– η ελεύθερη πρόσβαση όλων των πολιτών όλων των ηλικιών σε όλα τα είδη της δημόσιας εκπαίδευσης, ΑΕΙ, ΤΕΙ, επαγγελματική εκπαίδευση, εξασφαλίζοντας ταυτόχρονα την πλήρη αξιολόγηση και αξιοκρατία στο εσωτερικό της. Επιτρέποντας παράλληλα την επιλεγμένη και ποιοτική ιδιωτική μη κερδοσκοπική εκπαίδευση σε τομείς που υπάρχει ανάγκη .
– ο περιορισμός και αυστηρός έλεγχος της πρόσβασης και παρέμβασης όλων των πολιτικών σωμάτων και των πολιτευτών στη δημόσια διοίκηση και την αυτοδιοίκηση. Κατάργηση των κρατικών υπηρεσιών που δεν είναι αναγκαίες.
– η κατάργηση της δημόσιας ισόβιας απασχόλησης για όλους τους τομείς του δημόσιου τομέα και της αυτοδιοίκησης, αρχίζοντας πρώτα από τις υψηλές και καλά αμειβόμενες δημόσιες θέσεις.
– η κατάργηση όλων των αμοιβών και αποζημιώσεων των βουλευτών και των αιρετών. Πλήρης διαφάνεια στα οικονομικά των κομμάτων και των πολιτικών τους στελεχών.
– η εξασφάλιση του δημόσιου φυσικού χώρου, στον οποίο αναπτύσσονται δημιουργικά κυρίως οι νέοι αλλά και όλοι οι πολίτες. (Πόλη, πλατείες, περιαστικό φυσικό περιβάλλον), καθώς και του δημόσιου κοινωνικού χώρου (ανοιχτή επικοινωνία, πρωτοβουλίες και δράσεις των πολιτών).
-η στήριξη του κοινωνικού κεφαλαίου των νέων, των πολιτικών κινήσεων βάσης, των οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών, οι πραγματικές Μη κυβερνητικές οργανώσεις, και οι ad hoc πρωτοβουλίες.
– η παραχώρηση τίτλων δικαιωμάτων στους πολίτες, αυστηρά σύμφωνα με τις ανάγκες, τις υποχρεώσεις και τις ικανότητές τους.
– η άμεση και ριζική απλοποίηση του συστήματος δικαίου και εξασφάλιση της δυνατότητας εναλλακτικής εξωδικαστικής μεσολάβησης στο επίπεδο της κοινότητας και του χώρου εργασίας.
– η υποστήριξη μία νέας δημιουργικής οικολογικής οικονομίας που θα επιτρέπει στις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις και άτομα να σταθούν στην αγορά και να προσφέρουν υγιή και καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες. Σε αυτό τον νέο τομέα παραγωγής είναι δυνατό να βρουν απασχόληση κυρίως οι νέοι και αυτοί που αντιμετωπίζουν σήμερα πρόβλημα ένταξης στη σημερινή οικονομία της αγοράς. Καθοδήγηση των κρατικών επενδύσεων προς αυτήν την κατεύθυνση και άμεση αναπροσαρμογή του ΕΣΠΑ και όλων των επενδυτικών προγραμμάτων.
Είναι φανερό ότι παρόμοιες προτάσεις, συμπληρωματικές ή διορθωτικές θα απασχολήσουν τον δημόσιο διάλογο το επόμενο διάστημα. Σε αυτές θα μπορούσαν να προστεθούν και προτάσεις με ένα μακροπρόθεσμο ορίζοντα εφαρμογής, όπως αυτές που έχουν σχέση με την άμεση δημοκρατία και τον περιορισμό των επαγγελματιών της πολιτικής, τον αφοπλισμό των δυνάμεων της τάξης, την ουσιαστική ρύθμιση της μετανάστευσης. Το κύριο θέμα όμως σήμερα είναι με πιο τρόπο μπορούμε να κρατήσουμε ζωντανό αυτόν τον διάλογο που ξεκίνησε έτσι ώστε να έχουμε κάποια απτά αποτελέσματα, πριν επικρατήσει πάλι μία νέα περίοδος απάθειας και ένα μεγαλύτερο βάθεμα της κοινωνικής κρίσης.

Αναφορές
Hannah Arendt,(1962) The Origins of Totalitarianism, THE WORLD PUBLISHING COMPANY, N York,
Walter Benjamin (1921). Zur Kritik der Gewalt. [.Critique of Vio-lence,. 1921]
Walter Benjamin.s Philosophy: Destruction and Experience, ed. Andrew Benjamin and Peter Osborne (London and New York: Routledge, 1994),
Bourdieu, P. (1977). Outline of a theory of practice (R. Nice, Trans.). Cambridge: Cambridge University Press (Original work published 1972).
Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste(R. Nice of, Trans.). London, UK: Routledge.
De Filippis J., (2001). The Myth of Social Capital in Community Development, Housing Policy Debate, Volume 12, Issue 4, pp 781-806.
Chtouris, S. , Zissi A., et. al, The state of youth in contemporary Greece Young Young 14(4), 2006
Deepa Narayan and Michael F. Cassidy, (2001).Validation of a Social Capital Inventory. A Dimensional Approach to Measuring Social Capital: Development and
Validation of a Social Capital Inventory. Current Sociology 2001; 49; 59 . [DOI: 10.1177/0011392101049002006]

Χτούρης, Σ. , Ορθολογικά συμβολικά Δίκτυα, Νήσος, Αθήνα 2004
Χάϊντενράϊχ Ε., Χτούρης Σ., Ιπσεν Ντ., Αθήνα. Η κοινωνική δημιουργία μίας μεσογειακής Μητρόπολης, Κριτική

Advertisements

~ by chtouris on December 15, 2008.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: