Δέκα κρίσιμα Θέματα ενός Ουσιαστικού Διαλόγου για ένα Πανεπιστήμιο Ανοιχτό και Δημιουργικό

Τα Δέκα κρίσιμα Θέματα που δεν αναφέρθηκαν στη συζήτηση στη Βουλή

Για ένα Πανεπιστήμιο Ανοιχτό και Δημιουργικό

Τα Ελληνικά ΑΕΙ χρειάζεται να στραφούν στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας και να προωθήσουν τη δημιουργία και διάδοση της γνώσης. Στόχος τους θα πρέπει να είναι η βελτίωση της ποιότητας της ζωής των πολιτών, καθώς και η απρόσκοπτη λειτουργία της δημοκρατίας, μέσω της αναγνώρισης των πραγματικών αναγκών και προβλημάτων του ανθρώπου και του φυσικού περιβάλλοντος. Τα Πανεπιστήμια θα πρέπει να γίνουν φορείς γνώσεις σε μία ανοιχτή, δίκαιη και οικολογική κοινωνία και, ταυτόχρονα, το μέσο που θα εξασφαλίζει την ποιότητα των επιστημονικών επαγγελμάτων, προσφέροντας τόσο την αρχική όσο και την εξειδικευμένη εκπαίδευση σε όλους τους ενδιαφερόμενους.

Με ευκαιρία τον διάλογο που ξεκινάει για την Παιδεία, οι Οικολόγοι Πράσινοι φέρνουν στην ακαδημαϊκή κοινότητα και την ελληνική κοινωνία σκέψεις και προτάσεις που θέλουν να συνεισφέρουν σε μια πραγματική μεταρρύθμιση, καθώς και την επίλυση προβλημάτων που επικρατούν σήμερα.

Τα κρίσιμα θέματα της Ανώτατης Εκπαίδευσης

Σήμερα τα Ελληνικά ΑΕΙ, όπως και η Μέση Εκπαίδευση, έχουν μετατραπεί σε ένα απέραντο εξεταστικό κέντρο. Στα περισσότερα ΑΕΙ ένα μεγάλος αριθμός μαθημάτων (πενήντα και περισσότερα) οδηγούν συνήθως σε ένα πτυχίο που δεν έχει ιδιαίτερη γνωστική και πρακτική – επαγγελματική αξία. Ο μοναδικός στόχος των περισσότερων αποφοίτων παραμένει η θέση στο δημόσιο. Παράλληλα, τα πτυχία δεν συνδέονται με ουσιαστικά και τυπικά επαγγελματικά δικαιώματα, εκτός από τις εξαιρέσεις ορισμένων προστατευμένων επαγγελμάτων, για τα οποία το πτυχίο αποτελεί την προϋπόθεση για την είσοδό τους σε συγκεκριμένα Επιμελητήρια και ‘προνομιούχες’ Επαγγελματικές Ενώσεις (δικηγορικός, ιατρικός σύλλογος, ΤΕΕ).

Τα Ελληνικά Πανεπιστήμια μοιάζουν να βρίσκονται εγκλωβισμένα σε μια θέση άμυνας απέναντι στο κράτος που τα υποβαθμίζει και τα απαξιώνει μέσα από ένα αυστηρό διοικητικό έλεγχο, απουσία αναγκαίας χρηματοδότησης, καθώς και επιβολή άκαμπτων γραφειοκρατικών κανόνων εσωτερικής λειτουργίας. Είναι επίσης εγκλωβισμένα και μέσα στη δική τους παθολογική εσωστρέφεια, που αναπαράγεται μέσα από την ισχυρή επιρροή των κομμάτων και των πολιτικών οργανώσεων, καθώς και τις αντιδεοντολογικές ατομικές και επαγγελματικές συντεχνιακές πρακτικές των μελών ΔΕΠ. Αυτή η παθολογία εκφράζεται καθημερινά στις διαδικασίες εκλογής και εξέλιξης των μελών ΔΕΠ, την πολυαπασχόληση και ετεροαπασχόληση πολλών διδασκόντων, στην έλλειψη βοηθητικού προσωπικού, στην μετατροπή πολλών Πανεπιστημιακών Τμημάτων και Εργαστηρίων σε συγκεκαλυμμένες επιχειρήσεις.

Η αυτοδιοίκηση των Πανεπιστημίων δεν έχει οδηγήσει σε περισσότερη ακαδημαϊκή δημοκρατία, αλλά σε μία εσωστρέφεια και σε ακαδημαϊκούς ‘γυάλινους πύργους’, όπου συχνά επιβάλλονται τα συμφέροντα συγκεκριμένων ομάδων και κομματικών παρατάξεων. Η πιο γνωστή έκφραση της αρνητικής πτυχής της Πανεπιστημιακής Αυτοδιοίκησης είναι η κατάχρηση του δικαιώματος του Πανεπιστημιακού Ασύλου, από εξωπανεπιστημιακούς παράγοντες, καθώς και η αδυναμία των πρυτανικών αρχών να εφαρμόσουν σωστά το νόμο για το άσυλο που προστατεύει την ειρήνη και την λειτουργία των ΑΕΙ, αλλά και τους ίδιους τους Πανεπιστημιακούς. Αυτή είναι όμως η κορυφή του παγόβουνου, θα πρέπει να επισημάνουμε τη συχνή αυταρχική συμπεριφορά των πρυτανικών αρχών, καθώς και των προέδρων των Τμημάτων.

Αυτή η αρνητική κατάσταση συνοδεύεται από την απουσία μιας στρατηγικής ανάπτυξης του ακαδημαϊκού και ερευνητικού προσωπικού. Ως αποτέλεσμα διαπιστώνουμε συγκέντρωση υποαπασχολούμενων μελών ΔΕΠ, σε ορισμένες σχολές και Τμήματα, ενώ σε άλλες παρατηρούνται τραγικές ελλείψεις. Τα Πανεπιστήμια, παρόλο που είναι θεσμοί γνώσης, διαθέτουν ωστόσο ελάχιστη γνώση για τον εαυτό τους και ακόμα λιγότερο δίνουν πληροφορίες στον πολίτη για τις εσωτερικές τους λειτουργίες ή δυσλειτουργίες, χωρίς να ασκούν έλεγχο για τις μη νόμιμες πρακτικές Πανεπιστημιακών Αρχών. Σε αυτό συμβάλει και η απουσία κάθε μορφής αξιολόγησης και αυτοαξιολόγησης, κάτι που ισχύει βέβαια και για το σύνολο της ελληνικής εκπαίδευσης σε όλες τις βαθμίδες της.

Στην συνολική απαξίωση των ΑΕΙ συμβάλλει και η διαχρονική ανοχή της ελληνικής πολιτείας απέναντι σε επιχειρήσεις – κολέγια που υποτίθεται προσφέρουν ‘πανεπιστημιακή παιδεία’, με κύριο κίνητρο τα υψηλά κέρδη και τη αναπαραγωγή ενός καθεστώτος αυθαιρεσίας και εκμετάλλευσης την νέας γενιάς. Η αδυναμία των ΑΕΙ να αντιμετωπίσουν τη γενικευμένη ζήτηση ανώτατης εκπαίδευσης αντί να οδηγήσει σε μια ορθολογική αντιμετώπιση του προβλήματος έφερε, με την ανοχή όλων των κυβερνητικών κομμάτων, τους νέους σε μία ιδιόμορφη ομηρία, ως προς την αναγνώριση των σπουδών και των πτυχίων που έχουν απονεμηθεί μετά από σπουδές αμφιβόλου ποιότητας. Η ενδεχόμενη μαζική ελεύθερη είσοδος στα Πανεπιστήμια και η επερχόμενη πλήρης απελευθέρωση και εμπορευματοποίηση της κολεγιακής εκπαίδευσης απλά θα διαιωνίσουν και θα διογκώσουν το ήδη υπάρχον πρόβλημα της μαζικής ανώτατης εκπαίδευσης και της χαμηλής ποιότητας των σπουδών.

Δέκα θέματα για το ξεκίνημα ενός Ουσιαστικού Διαλόγου

Αναγνωρίζοντας την κρισιμότητα και πολυπλοκότητα των προβλημάτων δεν μπορούμε να προτείνουμε άμεσες ολοκληρωμένες λύσεις μπορούμε όμως να δείξουμε την κατεύθυνση προς την οποία πρέπει να προχωρήσει άμεσα η μεταρρύθμιση της Ανώτατης Εκπαίδευσης, μέσα από διάλογο και όσο γίνεται γενικευμένη συναίνεση. Διαπιστώνουμε ότι υπάρχουν δέκα κρίσιμα θέματα για το οποία πρέπει να ξεκινήσει ο διάλογος με όλους τους ενδιαφερόμενους μέσα στα ΑΕΙ αλλά και την Ελληνική Κοινωνία.

1. Άμεση τεκμηρίωση και αξιολόγηση της κατάστασης της Ανώτατης Εκπαίδευσης για το σύνολο των λειτουργιών της, με τη συμμετοχή σε αυτήν τη διαδικασία και του ίδιου του Υπουργείου Παιδείας και των υπηρεσιών του. Το νέο νομικό πλαίσιο για την αξιολόγηση των ΑΕΙ θα πρέπει να βελτιωθεί με ρυθμίσεις για την πλήρη αξιολόγηση όλων των παραμέτρων που διαμορφώνουν την κατάσταση της Ανώτατης Εκπαίδευσης. Ανθρώπινο παράγοντα, προγράμματα σπουδών, χρηματοδότηση των ΑΕΙ, έρευνα, πτυχία και επαγγελματικές – επιστημονικές ικανότητες των αποφοίτων. Επίσης εξαιρετικά σημαντικό είναι να δημιουργηθεί ένας πλαίσιο για τον εξωτερικό έλεγχο της νομιμότητας των αποφάσεων των οργάνων των ΑΕΙ, το οποίο θα είναι ανεξάρτητο από το Υπουργείο Παιδείας και τις Πρυτανικές Αρχές. Αυτό θα περιορίσει τον αυταρχισμό, τις αυθαίρετες και συχνά μη νόμιμες πρακτικές που προέρχονται από συγκυριακές πλειοψηφίες και την ασφυκτική κομματική πίεση στα Πανεπιστήμια, που σήμερα μόνο σε ακραίες περιπτώσεις και με υψηλό κόστος ελέγχονται ως προς την τυπική τους νομιμότητα από το Συμβούλιο Επικρατείας.

2. Αναμόρφωση και εξορθολογισμό του θεσμικού πλαισίου που διέπει την αυτοδιοίκηση και την αυτοπροστασία των ΑΕΙ. Προσαρμογή του ποσοστού συμμετοχής των φοιτητών στις εκάστοτε αναγκαίες εκλεκτορικές διαδικασίες, όπως εκλογές πρυτανικών αρχών, Γενικές Συνελεύσεις Τμημάτων, Επιτροπές Φοιτητικής Μέριμνας κλπ., έτσι ώστε η αυτοδιοίκηση να αποκτήσει ουσιαστικό νόημα και να μην αποτελεί το μέσο ποδηγέτησης της ακαδημαϊκής κοινότητας από πολλαπλά εξωτερικά και κυρίως κομματικά συμφέροντα. Οι καθαρά διοικητικές – τεχνικές λειτουργίες της Εκπαίδευσης να αποδεσμευθούν από τις διαδικασίες της ακαδημαϊκής αυτοδιοίκησης και τα αιρετά όργανα, κάτι που σήμερα επιβαρύνει με αντιπαραγωγική εργασία το έργο των πανεπιστημιακών. Διασφάλιση μέσω συμπληρωματική ρύθμισης της ουσιαστικής εφαρμογής του Νόμου για το Πανεπιστημιακό άσυλο με στόχο την προστασία της ακαδημαϊκής κοινότητας, των υποδομών των ΑΕΙ από τις εξωτερικές παρεμβάσεις κάθε μορφής.

3. Απόδοση των αναγκαίων πόρων στην Ανώτατη Εκπαίδευση, με στόχο τον εκσυγχρονισμό και αναμόρφωση των σπουδών και την προσαρμογή τους στα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα, όπως επίσης και εξασφάλιση μιας αξιοπρεπούς οικονομικής αμοιβής στο διδακτικό προσωπικό και αποτροπή της ετεροαπασχόλησης. Προσαρμογή των αμοιβών των Πανεπιστημιακών στα επίπεδα ανάλογων επαγγελμάτων (δικαστικοί κ.α.).

4, Καταγραφή του επιστημονικού και επαγγελματικού προφίλ των αποφοίτων όλων των Πανεπιστημιακών Τμημάτων με στόχο τη διαμόρφωση ενός χάρτη επαγγελμάτων και ικανοτήτων των αποφοίτων όλων των προπτυχιακών και μεταπτυχιακών σπουδών των ΑΕΙ. Στη βάση αυτού του χάρτη είναι δυνατό να ψηφιστούν τα προεδρικά διατάγματα που καθορίζουν τα επαγγελματικά δικαιώματα και τις επιστημονικές ικανότητες των αποφοίτων.

5. Εξασφάλιση μια ανοιχτής και ευέλικτης διαδικασίας καταρχήν επιλογής σπουδών και σε όλη τη διάρκεια της εκπαιδευτικής πορείας των υποψηφίων φοιτητών.
Είναι γνωστό ότι πρέπει να δοθούν οι ευκαιρίες σε όλους τους ενδιαφερόμενους πολίτες να δοκιμάσουν τις ικανότητες τους μέσα στο ίδιο το Πανεπιστήμιο πριν επιλέξουν και επιλεγούν για κάποιες συγκεκριμένες σπουδές. Επίσης πρέπει οι ενδιαφερόμενοι να έχουν την δυνατότητα να χειριστούν με δικιά τους πρωτοβουλία την πορεία και τις επιλογές τους και να μην παραμένουν εγκλωβισμένοι για μία ολόκληρη πενταετία περίπου, σε σπουδές που δεν επιθυμούν ή δεν είναι ικανοί να ολοκληρώσουν. Δυνατότητα κατάταξης νέων φοιτητών μετά από την πιστοποίηση πολυετούς σημαντικής κοινωνικής και επιστημονικής εμπειρίας σε πρωτοβουλίες πολιτών, εθελοντική εργασία, άμεση κοινωνική προσφορά.

6. Ορθολογική χρήση των εκπαιδευτικών πόρων και υποδομών που προσφέρουν στους πολίτες τα Πανεπιστήμια. Ελεύθερες ή μη αξιοποιημένες θέσεις να αποδίδονται, μετά από ένα λογικό χρονικό διάστημα (μερικών εβδομάδων), σε φοιτητές που θέλουν να μεταγραφούν ή να παρακολουθήσουν τα Τμήματα που τούς ενδιαφέρουν, ή ακόμα σε εξωτερικούς ακροατές που θέλουν να ενημερωθούν για τη σύγχρονη επιστήμη. Το Πανεπιστήμιο να ανοίξει με αυτόν τον τρόπο τις πόρτες του σε όλους τους ενδιαφερόμενους πολίτες και να δώσει πραγματικές ευκαιρίες στους φοιτητές και στους επιστήμονες να ασχοληθούν με αυτό που τούς ενδιαφέρει, αλλά και στα Πανεπιστήμια να έχουν τους φοιτητές που τούς αναλογούν και τούς αξίζουν.

7. Αλλαγή του καθεστώτος του ενός συγγράμματος μέσω της δημιουργίας μια ανοιχτής ηλεκτρονικής ακαδημαϊκής Βιβλιοθήκης που θα περιέχει τα σημαντικότερα συγγράμματα που προτείνονται σήμερα στα ελληνικά πανεπιστήμια , ΑΤΕΙ και είναι διαθέσιμα στην ελληνική βιβλιογραφία. Με αυτόν τον τρόπο θα υπάρξει εύκολη πρόσβαση στο κύριο σώμα των γνώσεων της ακαδημαϊκής εκπαίδευσης, αλλά και μία γνωριμία όλων των ενδιαφερόμενων πολιτών με αυτήν τη γνώση. Η Βιβλιοθήκη αυτή μπορεί να δημιουργηθεί εύκολα με δωρεές των καθηγητών των ΑΕΙ, ΑΤΕΙ, εφάπαξ αποζημιώσεις των συγγραφέων και την αγορά δικαιωμάτων από τους εκδοτικούς οίκους της Ελλάδας και του εξωτερικού. Εξασφάλιση επίσης, μέσω των κονδυλίων του Υπουργείου Παιδείας, διαρκούς πρόσβασης των καθηγητών και ερευνητών στις Διεθνείς ξενόγλωσσες Ηλεκτρονικές Βιβλιοθήκες.

8. Τα προγράμματα σπουδών των Πανεπιστημιακών Τμημάτων και των Σχολών πρέπει να προσαρμοστούν στις σύγχρονες αντιλήψεις για θεματικές μορφές εκπαίδευσης και να περιορίσουν τον όγκο και το χρόνο της τυπικής εκπαίδευσης. Η διδασκαλία από την έδρα και οι ατελείωτες ώρες μαθημάτων- εισηγήσεων, συχνά και 45 ώρες την εβδομάδα, οδηγούν στην αποξένωση των φοιτητών από το Πανεπιστήμιο και στην πλήρη αναίρεση των πραγματικών εκπαιδευτικών και ακαδημαϊκών στόχων. Ο περιορισμός της παραδοσιακής διδασκαλίας, παράλληλα με τον εμπλουτισμό των προγραμμάτων σπουδών με ερευνητικές ασκήσεις, σεμινάρια, εκπαιδευτικές εκδρομές και ουσιαστική και αξιολογημένη μελέτη στην βιβλιοθήκη και σε ομάδες εργασίας, αποτελούν τις προϋποθέσεις για τον μετασχηματισμό των Πανεπιστημίων από εξεταστικά κέντρα σε πραγματικούς θεσμούς της γνώσης.

9. Συμμετοχή της Ανώτατης Εκπαίδευσης στο σχεδιασμό και τη χρήση των επενδυτικών πόρων των αναπτυξιακών επιχειρησιακών προγραμμάτων, με στόχο τη βελτίωση των σπουδών και της έρευνας, καθώς και την παραγωγή της αναγκαίας τεχνικής και κοινωνικής καινοτομίας που είναι απαραίτητη για την μετάβαση στη Μετά τον Άνθρακα Κοινωνία. Η αναγνώριση των περιβαλλοντικών κινδύνων θα πρέπει να βρει την ανταπόκριση και την απάντησή μας με την παραγωγή του πυρήνα της γνώσης και της τεχνολογίας που θα μας βοηθήσει να σχεδιάσουμε το μέλλον μας.

10. Το Πανεπιστήμιο πρέπει να έλθει κοντά στον άνθρωπο και το περιβάλλον του. Θα πρέπει τα Πανεπιστήμια της Ελλάδος, που σήμερα χαρακτηρίζονται από έλλειψη αισθητικής και περιβαλλοντικής φροντίδας, να αποτελέσουν τον πυρήνα μίας νέας Περιβαλλοντικής Παιδείας και ενός νέου τρόπου ζωής που θα συμμερίζονται οι νέοι επιστήμονες. Η Ανώτατη Εκπαίδευση θα πρέπει να περιέχει την άμεση δημοκρατική, αισθητική και φιλοσοφική Παιδεία που είναι απαραίτητη για τον άνθρωπο που σέβεται τον εαυτό του και τη φύση.

Προϋποθέσεις και διαδικασίες του Διαλόγου

Η υπόθεση της Ανώτατης Εκπαίδευση είναι θέμα όλων των πολιτών, αυτών που ήδη συμμετέχουν σε αυτήν, αυτών που θέλουν να εισέλθουν και αυτών που την ολοκλήρωσαν και θέλουν να την συνεχίσουν προς άλλες κατευθύνσεις. Είναι θέμα αυτών που θέλουν να χρησιμοποιήσουν τις γνώσεις τους σε ένα συγκεκριμένο επάγγελμα, αλλά και όλων αυτών που θέλουν να αποκτήσουν μία ουσιαστική Παιδεία για μία καλύτερη ζωή, για την κοινωνική και πολιτική τους επικοινωνία, για την συμμετοχή τους στα Κοινά. Οι θεσμοί της Δημοκρατίας, και ειδικότερα τα πολιτικά κόμματα, θα πρέπει σε συνεργασία με την ακαδημαϊκή Κοινότητα να ανοίξουν ένα ουσιαστικό διάλογο που θα αξιολογήσει και θα προσαρμόσει τις εκάστοτε προτάσεις που θα κατατεθούν από άτομα, φορείς, επαγγελματικές ενώσεις κ.α. Το κόμμα των Οικολόγων Πράσινων θα πρέπει να παίξει έναν ενεργητικό ρόλο προς αυτή την κατεύθυνση, δείχνοντας και τον δρόμο για ένα νέο πολιτικό πολιτισμό του πραγματικού διαλόγου.

Τα βήματα του διαλόγου για την Ανώτατη Εκπαίδευση
Βήμα πρώτο : Εσωτερική συζήτηση στις αρμόδιες επιτροπές αλλά και με όλους τους ενδιαφερόμενους του κόμματος (θεματικές ομάδες, πολιτικές κινήσεις ) για την Ανώτατη Εκπαίδευση (εδώ είμαστε τώρα)

Βήμα δεύτερο: Κοινοποίηση μιας πρότασης προς τα μέλη της ακαδημαϊκής Κοινότητας και τα άλλα πολιτικά κόμματα. Ανακοίνωση στα ΜΜΕ.

Βήμα τρίτο: Ανοιχτή ημερίδα / συνέδριο με πρόσκληση προς τα Μέσα Ενημέρωσης, την ακαδημαϊκή κοινότητα, τις επαγγελματικές ενώσεις, τα κόμματα και το Υπουργείο Παιδείας.

Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Κοινωνιολογίας 6937301980 / htouris@aegean.gr

Advertisements

~ by chtouris on January 25, 2009.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: