ΑΘΗΝΑ, η πόλη ως οικόπεδο,

Τόσο ο έντυπος όσο και ο ηλεκτρονικός τύπος με σταθερή συνέχεια παρουσιάζουν το διαρκές δράμα της ελληνικής μητρόπολης. Παρακολουθώντας επί δεκαετίες αυτήν τη διαρκή ροή των γεγονότων, είτε λέγονται καταπατήσεις της γης, αυθαίρετα, κυκλοφοριακή συμφόρηση, πυρκαγιές, νέφος, αλλοίωση του περιβάλλοντος καθώς και άλλες φυσικές και μη καταστροφές, αισθανόμαστε ότι ζούμε σε μία πόλη ανοχύρωτη και αδύναμη να αντιδράσει στη μοίρα που τής επιφυλάσσεται, ως μια χαοτική και ανοργάνωτη μεσογειακή μεγαλούπολη. Μια πόλη, που με την πάροδο του χρόνου, μόνο προβληματικές καταστάσεις μπορεί να βρει μπροστά της, αφού όλες οι κρατικές πολιτικές για την πολεοδομική ανασυγκρότησή της, όπως και τα οράματα ορισμένων πολιτικών ή οι προσπάθειες λαμπρών πολεοδόμων και αρχιτεκτόνων, δεν έχουν αποδώσει κάτι ιδιαίτερο. Ως φυσικό επακόλουθο, η πόλη μεγεθύνεται διαρκώς στις άκρες της, κατατρώγοντας με ασίγαστο τρόπο τη φύση που την περιβάλλει. Οι παρυφές της Αθήνας αποτέλεσαν και αποτελούν το σημείο τριβής, όπου το «άναρχο» παρελθόν της πόλης συναντά επιτακτικά τις αναγκαιότητες του παρόντος της. Αυτό που δημιουργήθηκε άτακτα (άτυπα) ταχτοποιείται γρήγορα, εκ των υστέρων, με πρόχειρα σχέδια και αδύναμες υποδομές, για να ξεχυθεί εκ νέου στον ορίζοντα η πόλη με ένα νέο ποταμό από πολυκατοικίες, αυθαίρετα κτίσματα, εργοτάξια και νταμάρια γεμάτα σκόνη .
Ξεκινώντας με μια περιήγηση στα αθηναϊκά περίχωρα αλλά και στο κέντρο της πόλης, το βιβλίο εμβαθύνει σε αυτό το ιδιόμορφο πρότυπο αστικής ανάπτυξης της Αθήνας, προσπαθώντας να αναδείξει τους λόγους για τους οποίους η ελληνική πρωτεύουσα διαφοροποιείται τόσο έντονα από τις άλλες πόλεις της Δυτικής Ευρώπης. Πρόκειται για μια προσπάθεια ανάδειξης της λογικής η οποία κρύβεται πίσω από το επιφανειακό «χάος» της μητρόπολης. Στην ανάλυση αυτή συμβάλλει η αναγνώριση εκείνων των οικονομικών, πολιτισμικών και κοινωνικοπολιτικών σχέσεων που οδηγούν στη διαμόρφωση ενός καθεστώτος που οι συγγραφείς συνοψίζουν με τον όρο κοινωνική αυτορρύθμιση της πόλης. Με άλλα λόγια, περιγράφουν την απουσία του κράτους από σημαντικά και καίρια πεδία της αρμοδιότητάς του, ενώ αναγνωρίζουν τη δυναμική παρουσία της οικογένειας, των βασικών αξιών της και των κοινωνικών δικτύων στη ρύθμιση της πόλης. Πρόσφατα, διαπιστώσαμε με τραγικό τρόπο αυτήν την απουσία του κράτους, τόσο στις πυρόπληκτες περιοχές όσο και στο ιδιότυπο άβατο του Μυλοποτάμου, πράγμα που υπογραμμίζει έντονα αυτόν τον ιδιόμορφα αδύναμο χαρακτήρα της σύγχρονης ελληνικής πολιτείας. Το ελληνικό κράτος, παρά τον έντονο γραφειοκρατικό του αυταρχισμό, φαίνεται να μην είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τις κοινωνικές ανάγκες, ούτε να συμβιβάσει τα διάφορα πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα με το γενικότερο κοινωνικό όφελος και συμφέρον.
Στο βιβλίο παρουσιάζονται επίσης οι ιδιαιτερότητες της ελληνικής οικονομίας, όπως αυτή καθορίζεται από τον κυρίαρχο οικονομικό τομέα των κατασκευών και της οικοδομής, αλλά και από την παραγωγή μικρής κλίμακας των οικογενειακών επιχειρήσεων. Τέλος, με την ερμηνευτική της γης (πρωταγωνιστικό ρόλο παίζουν εδώ βοσκοί καταπατητές, αυθαίρετοι οικιστές και πολιτικοί παράγοντες), περνώντας από τη ζωή στο μικρό σπίτι στις παρυφές της πόλης, τη διαμόρφωση της αστικής πύκνωσης και φτάνοντας στην εκ των υστέρων κρατική ρύθμιση, οι συγγραφείς μάς προσκαλούν να παρακολουθήσουμε βήμα βήμα την κοινωνική δημιουργία της αθηναϊκής μητρόπολης. Μια μητρόπολη, που έλυσε σε μεγάλο βαθμό το μεταπολεμικό στεγαστικό της πρόβλημα στηριζόμενη στην κοινωνική αυτορρύθμιση, δημιουργώντας ωστόσο, παράλληλα, άλυτα περιβαλλοντικά και λειτουργικά προβλήματα. Οι διάσπαρτες παρεμβάσεις που έγιναν κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών αγώνων δεν φάνηκαν ικανές να δώσουν λύση σε αυτά τα καίρια προβλήματα. Η πόλη, αφού συμβιβαστεί με το παρελθόν της, ίσως χρειαστεί να προχωρήσει σε ένα πρωτότυπο δρόμο που θα συμβιβάζει δημιουργικά αυτές τις αντιθέσεις, για να εξασφαλίσει μια θέση ανάλογη με το ιστορικό της παρελθόν και το μητροπολιτικό της μέλλον.

Η κοινωνική δημιουργία μιας μεσογειακής μητρόπολης
Ελίζαμπετ Χάιντενραϊχ, Σωτήρης Χτούρης,
Ντέτλεφ Ίψεν, Εκδόσεις Κριτική 2007

Advertisements

~ by chtouris on April 3, 2009.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: