Sociomorphic representations of moving pictures . Modern Aesthetics from mimesis to reproductive invention (A comment to W. Benjamin)

Κοινωνιομορφικές αναπαραστάσεις της κινούμενης εικόνας:
Η σύγχρονη αισθητική από την αυθεντικότητα της μίμησης στην αναπαραγωγική επινόηση (σχόλιο στον Βάλτερ Μπένγιαμιν).

Sociomorphic representations of moving pictures . Modern Aesthetics from mimesis to reproductive invention (A comment to W. Benjamin)
Σωτήρης Χτούρης (14.3. 2008, παρουσίαση σε συνέδριο για τα Animation )
Νέα εκτύπωση 2.1.2010 με αφορμή την ταινία AVATAR

Είναι γνωστό ότι η κινούμενη εικόνα αποτέλεσε μια μεγάλη καινοτομία για τις οπτικές τέχνες μια και αποτέλεσε τη βάση για τη δημιουργία νέων μορφών αναπαράστασης και δημιουργικών μορφών σύνθεσης της σύγχρονης τέχνη. Αυτό που σίγουρα δεν είναι τόσο γνωστό είναι, η καινοτομικές προεκτάσεις της κινούμενης εικόνας στην κοινωνική αναπαράσταση και τη δημιουργική προσέγγιση των κοινωνικών μορφών. Τις περισσότερες φορές επικεντρωνόμαστε στις βιομορφικές κaι τεχνομορφικές παραστάσεις των ηρώων των ιστοριών της κινούμενης εικόνας και με τον τρόπο αυτό παραγνωρίζουμε την πολυπλοκότητα και συνθετότητα του κοινωνικού πλαισίου μέσα στο οποίο λειτουργεί η κινούμενη εικόνα και οι αναπαραστάσεις που παρουσιάζει. Ο κινηματογράφος ως μια πρώτη μορφή της κινούμενης εικόνας έδωσε την ευκαιρία να δημιουργηθεί μια νέας μορφή δραματουργική τέχνη, που στηρίζεται στη σταθερή αναπαραγωγή μιας οπτικοποιημένης αφήγησης. Παρόλη την τεχνολογική του καινοτομία δεν ξεφεύγει, εύκολα από την κλασσική αφήγηση και δραματουργική πλοκή και τη αριστοτελική αισθητική του Θεάτρου. Διάφορες μορφές του πρωτοποριακού και πειραματικού κινηματογράφου και του θεάτρου παραμένουν ακόμα και σήμερα, λίγο διαδεδομένες στο πλατύ κοινό.
Σε αντίθεση με αυτά η κινούμενη εικόνα και ειδικότερα το ανιματιον παρουσιάζει μια εξαιρετικά μεγάλη διάδοση ενώ ταυτόχρονα αποτελεί κατά την άποψη μου μια σημαντική και καινοτόμο μορφή αφήγησης, ιδιαίτερα όσο αφορά στοιχεία της κοινωνικής αναπαράστασης και της δραματουργικής πλοκής που συνδέεται μαζί της. Στην εισήγηση αυτή που θεωρώ ότι είναι ακόμα αποσπασματική και επιλεκτική θα αναφέρω ορισμένες σκέψεις που θα τεκμηριώσουν αυτή την άποψη.

1. Από την ψυχολογία της εικόνας στην κοινωνική αναπαράσταση και στην αποστασιοποιημένη ενσυναίσθηση.
Η αφαιρετική μορφή των μορφών και η δημιουργική κατασκευή νέων Βιο Κόσμων δημιουργεί μια νέα μορφή ενσυναίσθησης την οποία θα μπορούσαμε να την ονομάσουμε πειραματική και αναστοχαστική. Σε αυτή την περίπτωση θέασης του κόσμου έχουμε μια αποσπασματική και αποστασιοποιημένη ταύτιση του θεατή με τα γεγονότα της κοινωνικές καταστάσεις και τους ήρωες της κινούμενης εικόνας. Η απόσταση αυτή εισάγεται, κυρίως από το πάντα καινοτόμο οπτικό περιβάλλον και τους νέους και συχνά πειραματικούς τρόπους αφήγησης της κινούμενης εικόνας
Η απόσταση αυτή αποτελεί την προϋπόθεση μιας διερευνητικής και επαναπροσέγγισης του κόσμου. Με αυτό τον τρόπο είναι δυνατός ένας αποστασιοποιημένος οπτικός και τμηματοποιημένος αναστοχασμός του κόσμου με κύρια αναφορά σε σκηνικά που περιέχουν σύνθετα και συχνά επινοημένα κοινωνικά περιβάλλοντα, και φαινόμενα.[…..] Η αναπαράσταση τέτοιων υβριδικών Βιό – Κόσμων δίνει τη δυνατότητα να αναστοχαστούμε και επαναπροσδιορίσουμε την θέση μας και την στάση μας απέναντι σε ζωτικά της κοινωνικής μας πραγματικότητας χωρίς να είμαστε υποχρεωμένοι να αναθεωρήσουμε κριτικά και δεσμευτικά τη θέση μας και τις απόψεις μας για τα γεγονότα και την πολιτισμική μας ταυτότητα. […]

2. Υβριδικοί Κόσμοι
Το Animation δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την κατασκευή κόσμων στους οποίους συμμετέχουν ισότιμα και λειτουργικά, άνθρωποι, άλλα έμψυχα όντα, οντότητες της φύσης και μηχανές κάθε μορφής. Η τεχνολογία του Animation επιτρέπει την εύκολη και ευέλικτη προσαρμογή τέτοιων σύνθετων παραστάσεων στην σειρά των κινούμενων εικόνων, χωρίς να δημιουργούνται προβλήματα αμφισβήτησης του μύθου και της πλοκής του και να μην τίθενται άμεσα ερωτήματα αυθεντικότητας. Σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις ο ίδιος ο μύθος αποτελεί μια αναπροσαρμογή και αναδιάταξη ιστορικών εποχών και σημαντικών ιστορικών γεγονότων, μέσα από την οπτική γωνία της σύνθεσης και της εσωτερικής αντιπαλότητας αυτών των υβριδικών στοιχείων σε ένα σύνθετο και δημιουργημένο κόσμο. […]. Η διάσταση της κατασκευής και επινόησης της δημιουργίας, περιέχει με αυτό τον τρόπο μια ενέργεια απομυθοποιησης κα αποκωδικοποίησης της κοινωνικής κατασκευής και της συμβολικής συγκρότησης της ‘πραγματικής’ κοινωνικής κατάστασης και των δομών της. Ταυτόχρονα αναδεικνύεται η ειδική βαρύτητα που έχουν τεχνικές και επαναλαμβανόμενες ρουτίνες στην κοινωνικής μας ζωή αλλά και τα ίδια τα τεχνολογικά μέσα. Η κριτική της γραφειοκρατίας και της απρόσωπης κοινωνίας, που σε μεγάλα βαθμό αναδείχθηκε ως κεντρικό θέμα της σύγχρονης κοινωνίας από τον κοινωνιολογικό και φιλοσοφικό στοχασμό (Αντόρνο, Μαρκούζε) καθώς επίσης και από τη λογοτεχνία (Κάφ, κα), έχει σήμερα αντικατασταθεί κυρίως από κοινωνικές – αισθητικές αφηγήσεις της κινούμενης εικόνας, οι οποίες παρουσιάζουν ταυτόχρονα θετικές, αρνητικές αλλά κυρίως ουδέτερες αποτιμήσεις της τεχνοποίησης της κοινωνίας. Σε ορισμένες περιπτώσεις η αφήγηση είναι ενέργημα των μηχανών και ως τέτοια, αυτονόητα μία κατασκευή. Ο ΑΦΗΓΗΤΉΣ είναι από την πλευρά των ίδιων των μηχανών και τον υβριδίων (AVATAR). Η κινούμενη εικόνα αποτελεί έτσι το πεδίο, στο οποία διαπραγματευόμαστε δραματοποιημένα τα τεχνολογικά φαινόμενα και την περιβαλλοντικής κρίση της σύγχρονης και ολοένα περισσότερο δικτυωμένης παγκόσμιας κοινωνίας, όπου η επαναληπτικότητα της μη αυθεντικότητας, είναι το κύριο αισθητικό γεγονός και ως τέτοια από μόνη της αυθεντική.

Παραδείγματα: -Ανιμάτριξ , – Εβαγκέλιουμ,AVATAR

3. Οπτική συμβολοποίηση της κοινωνικής κριτικής
Η κινούμενη εικόνα και ιδιαίτερα το Animation επιτρέπει την αναπαράσταση ακραίων κοινωνικών και ανθρώπινων καταστάσεων και ιδιαίτερα γεγονότων βίας και κοινωνικής παραβατικότητας και συχνά τρόμου, (Carroll, N 1990) που σε άλλες μορφές αναπαράστασης και αφήγησης θα προκαλούσαν έντονες αρνητικές αντιδράσεις σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Η αφαιρετική εικόνα του Animation, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια αισθητική επεξεργασία και συμβολοποίηση αυτών των γεγονότων, χωρίς να τίθεται το αίτημα της νομιμοποίησης τους μέσω της αφηγηματικής λειτουργίας, κάτι που συμβαίνει συχνά σε άλλες οπτικές τέχνες, τον κινηματογράφο και τη ζωγραφική, αλλά κυρίως στην λογοτεχνία και τα το θέατρο. Στην κινούμενη εικόνα, πραγματικότητες που έχουν σχέση με την εκτεταμένη, ανομία και τα δίκτυα του εγκλήματος αποτελούν συνηθισμένα θέματα και περιβάλλοντα μέσα στα οποία εξελίσσονται οι ιστορίες των ηρώων, ενώ πολλές φορές οι ίδιοι οι ήρωες συμμετέχουν και διαμορφώνουν αυτά τα περιβάλλοντα. Χαρακτηριστικό αυτής της συμμετοχής είναι η χαμηλή συναισθηματική φόρτιση της αφήγησης που συνδυάζεται με μία εξεζητημένη αισθητική της εικόνας, που απαιτεί καμία νομιμοποίηση σε μία αυθεντικότητα. [………]
Παραδείγματα: Σιν Σίτυ,

4. Δημιουργική διαδραστική συμμετοχή
Στο τέλος το Ανιμάσιον μπορεί να θεωρηθεί ως μια δημιουργική και καλλιτεχνική κριτική του κοινωνικού καθεστώτος κυρίως μέσω από την παρουσία κοινωνικών ηρώων, που προσπαθούν να επιβάλλουν ή να αμφισβητήσουν κεντρικές κοινωνικές αξίες και παραδοσιακά κοινωνικά σύμβολα, επιβάλλοντας κυρίως μια νέα ιδεολογία της ισχύος και της παγκόσμιας κουλτούρα της τεχνολογία κυρίως μέσα από μια ακραία και διπολική αντιπαραβολή και αντιπαράθεση του καλού και του κακού..
Ο απλουστευτικός και ουδέτερος τρόπος αυτή της αντίθεσης επιτρέπει με ευκολία την ανάδειξη και την αντιπαραβολή διάφορων στάσεων και πρακτικών κυρίως μέσα από την αποκάλυψη των διάφορων ‘κρυφών’ και άνομων πρακτικών του πολιτικού και κοινωνικού καθεστώτος. Ο Δήμαρχος, ο πολιτικός, η εφημερίδα, η αστυνομία βρίσκονται στο κέντρο μία αιρετικής ματιάς της κινούμενης εικόνας.

5. Υπέρ – Ήρωες και σχετική αισθητική
Το μέσο του ανιμάσιον επιτρέπει την διαρκή παραγωγή, ιδεοτύπων μέσω της κατασκευής χαρακτήρων υπερ ηρώων , που παίζουν κεντρικό ρόλο στην δομή της αφήγησης. Ο ιδεότυπος της κινούμενης εικόνας, παλεύει με το σύνολο μιας πραγματικότητας δημιουργικά μια και δοκιμάζεται κυρίως από την ικανοποίηση του θεατή και λιγότερο από την ικανότητα του να παράγει μιμητικές αναπαραστάσεις της πραγματικότητας. Σε αυτή την περίπτωση βλέπουμε ότι μέσω του ανιμάσιον, έχουμε έναν ισχυρό εκδημοκρατισμό της αισθητικής παράστασης στην οποία ο καθένας μας με λίγα τεχνικά μέσα μπορεί να δοκιμάσει την τύχη του, ως δημιουργός. Σε αυτό το σημείο τίθεται τέλος η κεντρική ερώτηση αν θα πρέπει να στο μέλλον να υπάρχει μια προνομιούχος κατηγορία ανθρώπων, που θα κατοχυρώνει ειδικά αισθητικά ενδιαφέροντα, ή εάν το σύνολο ενδιαφερόντων των δημιουργικών ανθρώπων και ιδιαίτερα των νέων θα έχει και αυτή μια διακεκριμένη θέση στο ‘Πάνθεον’ των δημιουργών. Μία τέτοια κοινωνιολογική προοπτική δείχνει ότι ο καθένας διαθέτει στη δημοκρατική οικονομία μία ισότιμη θέση μεταξύ όλων των ηρώων δυνητικών κόσμων. Ο Roger Taylor, σε αυτή τη λογική δήλωσε ότι ο ήχος της μουσικής έχει ίση αξία με τον αντίστοιχο ακροατήριο (Taylor, R. 1981). Με αυτό τον τρόπο που απορρίπτει την ιδέα ότι υπάρχει μια αλήθεια που αντιστοιχεί σε μια εξωτερική πραγματικότητα, για ανθρώπους ικανούς να ανταποκριθούν στη δικιά της . Αντ’ αυτού, σύμφωνα με Taylor, υπάρχουν απλά ακριβώς διαφορετικά εννοιολογικά σχέδια, στα οποία η αλήθεια μετριέται μόνο από τη εσωτερική συνοχή στο ίδιο έργο. Με αυτό τον τρόπο το ανιμάσιον, αποτελεί από έργα μερικής ολοκλήρωσης που η αξία τους καθορίζεται κυρίως από την διαρκή διάδραση θεατή και δημιουργού που συχνά και ολοένα και περισσότερο είναι το ίδιο άτομο.
Παραδείγματα: Τζόκερ, Μπατμαν, αλλά κυρίως τα πειραματικά Ανιμάσιον μικρών παραγωγών και μεμονωμένων ατόμων.

Αναφορές:
Th.W. Adorno, J. (2000) Αισθητική Θεωρία, Αθήνα
Benjamin W. (2007. Das Kunstwerk im Zeitalter seiner technischen Reproduzierbarkeit., Surhkamp, Frankfur am Main
Carroll, N (1990), The Philosophy of Horror; or, Paradoxes of the Heart, Routledge, London and New York.
Collingwood, R.G. (1958), The Principles of Art, Oxford University Press, Oxford.
Gombrich, E.H. (1960), Art and Illusion, Pantheon Books, London.:
Taylor, R. (1981), Beyond Art, Harvester, Brighton. :

Advertisements

~ by chtouris on January 5, 2010.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: