Η Αστική Μηχανή και η σύγχρονη ελληνική οικονομική κρίση’

Η αστική μηχανή και σύγχρονη οικονομική κρίση1 PDF :

του Σωτήρη Χτούρη

[The Urban Growth Machine and the contemporary Greek economic crisis]

Η οικονομική κρίση στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ παρουσιάζει ένα κοινό στοιχείο στο κέντρο του προβλήματος, δηλαδή, τη γνωστή φούσκα των ακινήτων και τη συνδεόμενη με αυτήν κρίση του τραπεζικού συστήματος: Δεν πρόκειται για ένα ‘οικονομικό ατύχημα’, μια ‘αβλεψία’ των υπευθύνων των τραπεζών, ή, ακόμα πιο απλά, μια επιπολαιότητα των απλών επενδυτών και οικιστών της μεσαίας τάξης, αλλά αντίθετα είναι ένα κεντρικό στοιχείο της οικονομικής κρίσης. Η προσπάθεια υποβάθμισης αυτής της διάστασης της κρίσης και η απόδοση της ευθύνης μόνο στην απληστία ή τη χαμηλή προνοητικότητα ορισμένων οικονομικών στελεχών αποκρύπτει μια βαθύτερη αλήθεια που έχει σχέση με τον πραγματικό χαρακτήρα της σύγχρονης οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης στον δυτικό κόσμο.
Πράγματι, η μεταπολεμική ανάπτυξη, σε πολλές χώρες στο μεγαλύτερό της μέρος, στηρίχθηκε σε αυτό που, εν συντομία, αποκαλούμε Αστική Μηχανή της ανάπτυξης. Το σταμάτημα ή η αναστροφή αυτής της μηχανής οδηγεί αυτόματα σε σοβαρά οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα. Η έννοια της μηχανής, σε αυτήν την περίπτωση, θέλει να περιγράψει τις επαναλαμβανόμενες διαδικασίες, σύμφωνα με τις οποίες η παραγωγή νέου αστικού χώρου συνεχίζεται ακατάπαυστα, έχοντας ξεφύγει από μια ορθολογικά ελεγχόμενη και σχεδιασμένη ανάπτυξη. Πρόκειται, αντίθετα, για το αποτέλεσμα παραγόντων που οδηγούν υποχρεωτικά, και πολλές φορές ενάντια σε κάθε άλλη δύναμη, στην εξάπλωση του αστικού χώρου ή παρόμοιων συναφών οικιστικών φαινομένων. Η κατανόηση αυτής της διαδικασίας είναι φανερό ότι ξεφεύγει από τη στενή οικονομική ανάλυση και συνδέεται άμεσα με σύνθετα κοινωνικά και πολιτιστικά φαινόμενα. Αυτό συμβαίνει κυρίως διότι τα νοικοκυριά, ως κύριος επενδυτής της αστικής ανάπτυξης και ως μοχλός λειτουργίας της αστικής μηχανής, συνδέουν τις αποφάσεις τους με ατομικές και συλλογικές στρατηγικές που ξεπερνούν το πλαίσιο μιας απλής αποτίμησης του καθαρού οικονομικού κόστους και οφέλους που θα έχουν από μία αστική επένδυση. Μια πλειάδα από πολιτιστικά, κοινωνικά και πολιτικά κριτήρια παίζουν συχνά κεντρικό ρόλο στην απόφαση για την αγορά ή την κατασκευή κατοικίας, ενώ οι λεγόμενες οικονομικές αποτιμήσεις και προβλέψεις υποτάσσονται συχνά σε άλλες προτεραιότητες, όπως για παράδειγμα στην Ελλάδα, η προίκα, η χωρική συνοχή της οικογένειας, ενώ στις ΗΠΑ, η αποφυγή της εγκληματικότητας και των φυλετικών αντιθέσεων.
Η Ελλάδα, μάλιστα, αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση μιας διαρκώς ανατροφοδοτούμενης Αστικής Μηχανής, που με τη σειρά της υποστηρίζεται ή ακόμα ταυτίζεται με πολιτιστικές, πολιτικές και κοινωνικές πρακτικές. Η πρόσφατη κρίση του εξωτερικού χρέους της Ελλάδος και η παρέμβαση του ΔΝΤ συνδυάστηκαν –όχι ίσως όσο θα έπρεπε- με την κρίση της οικοδομής και των κατασκευών, μια κρίση που οδήγησε με τη σειρά της στην κατάρρευση της παραγωγής και την οιονεί κατάρρευση του χρηματοοικονομικού μηχανισμού. Αυτό συμβαίνει διότι η οικοδομή, και οι κατασκευές γενικότερα, στέκεται στο κέντρο των οικονομικών συναλλαγών ανάμεσα στους διάφορους οικονομικούς κλάδους και γι’ αυτό αποτελεί τον κλάδο – κλειδί της οικονομικής ανάπτυξης. Σύμφωνα με ορισμένες οικονομικές θεωρίες, ένα τέτοιος ‘κλάδος – κλειδί’ θεωρείται στρατηγικός και αποτελεί, όχι μόνο την ατμομηχανή της οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και το σημείο αναφοράς για το σύνολο των παραγωγικών κλάδων. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι γεγονός ότι η διασύνδεση του κατασκευαστικού κλάδου με τους υπόλοιπους κλάδους της οικονομίας είναι, ως προς το μέγεθος και την ποιότητα των σχέσεων, ο βασικότερος παράγοντας που οδηγεί στην οικονομική μεγέθυνση, τη διατήρηση ενός ικανοποιητικού επιπέδου απασχόλησης και την αναγκαία φοροδοτική ικανότητα της οικονομίας. Η διακοπή ή η στασιμότητα κάποιων από αυτές τις σχέσεις είτε οδηγεί άμεσα σε μια συνολική οικονομική κρίση και στασιμότητα είτε, ακόμα χειρότερα, στην έντονη αποανάπτυξη, κάτι που συμβαίνει σήμερα στην Ελλάδα. Τα κενά διαμερίσματα προς πώληση, ο περιορισμός των νέων κατασκευών, η ανεργία των επαγγελματιών της οικοδομής, η υπολειτουργία και συχνά το κλείσιμο των επιχειρήσεων που έχουν σχέση με τις κατασκευές δείχνουν ότι ο συντονιστικός πυρήνας της οικονομίας, δηλαδή οι κατασκευές, έχει απορρυθμιστεί. Ίσως, ακόμα πιο δυσοίωνο είναι το γεγονός ότι η καρδιά αυτού του πυρήνα, που είναι οι οικονομικές πρακτικές των νοικοκυριών, έχει χάσει την κινητήριό της δύναμη. Αυτή η δύναμη είναι η έντονη επιθυμία και η πολιτιστική ανάγκη να οργανώσουν τη δουλειά και τη ζωής τους στη μεγάλη πόλη. Η συμμετοχή στην αστική κατάσταση υπήρξε στο παρελθόν, σε συνδυασμό με τις συνθήκες φτώχεια της επαρχίας, ο κύριος παράγοντας της συρροής των πληθυσμών της περιφέρειας στα αστικά κέντρα. Αυτή η τάση φαίνεται να έχει πλέον ανακοπεί και οι λόγοι είναι πολλαπλοί : Χαμηλή ποιότητα ζωής στα αστικά κέντρα, αποσύνδεση της εργασίας από την παρουσία στην πόλη, καθώς και η συνειδητοποίηση ότι η ‘καλύτερη’ εκπαίδευση δεν εξασφαλίζει εργασία στον εκπαιδευόμενο. Κατά δεύτερο λόγο, η μεσαία τάξη δεν διαθέτει πια αρκετούς πόρους και αποταμιεύσεις για να επενδύσει σε κατοικία, είτε για την στέγασή της, είτε για να αποταμιεύσει το επιπλέον εισόδημα. Τέλος, τα ακίνητα έχουν γίνει μία ασύμφορη και πολλές φορές ‘επικίνδυνη’ επένδυση, λόγω των νέων φορολογικών μέτρων, στα πλαίσια της προσπάθειας της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει τη φοροδιαφυγή. Όλοι αυτοί οι παράγοντες μαζί οδηγούν στην τελική στασιμότητα των κατασκευών και στη συνολική στασιμότητα της οικονομίας.

Βλέπε: ΑΘΗΝΑ, Η δημιουργία μία Μεσογειακής Μητρόπολης. Ε. Χάϊντενράϊχ, Σ.Χτούρςη, Ντ. Ιπσεν. Κριτική , Αθήνα 2006

Advertisements

~ by chtouris on October 3, 2010.

One Response to “Η Αστική Μηχανή και η σύγχρονη ελληνική οικονομική κρίση’”

  1. Παλιά ήταν οι συνοικίες της πόλης σαν χωριά. Τώρα είναι τα χωριά σαν συνοικίες μιας πόλης.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: