Ελεύθεροι Χώροι και η αισθητική τους για μια Βιώσιμη Πόλη

Ελεύθεροι Χώροι και η αισθητική τους για μια Βιώσιμη Πόλη. 17.4.2011

Σωτήρης Χτούρης, Κοινωνιολόγος

Αισθητική είναι το πνευματικό πεδίο στη φιλοσοφία, τη θεωρία της τέχνης και την κοινωνιολογία που μελετάει τους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι βιώνουν τον κόσμο μέσα από τη συμβολοποίηση των αισθήσεων και της πρωταρχικής αντίληψης. Ταυτόχρονα, η Αισθητική έχει σχέση με τον τρόπο που θα αποστασιοποιηθούμε από τα πράγματα και τα γεγονότα, κυρίως μέσα από την ιδέα και την πράξη μιας συμβολικά διαμεσολαβημένης ευχαρίστησης. Αυτή η πρόθεση για μια ολοκληρωμένη αναπαράσταση του κόσμου μας ως βίωμα αποτελεί μια σύνθετη πηγή νοημάτων, πληροφοριών αισθήσεων και συναισθημάτων. Η θέαση του κόσμου, «Weltanschauung», (Mannheim, 1922) δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την παραγωγή των συμβόλων που την αναπαριστούν και ταυτόχρονα καθοδηγεί την ανθρώπινη πράξη με ένα τρόπο διαφορετικό από αυτό της ενσυνείδητης πρακτικής ή αυτή της ρουτίνας και της τελετουργίας. Σε αντίθεση με αυτό που γενικά επικρατεί, η αισθητική μας αντίληψη μόνο σε μερικές περιπτώσεις ταυτίζεται με την αίσθηση του ωραίου και τα ωραία αντικείμενα. Αυτό αποτελεί ένα μόνο τμήμα των αισθητικών στάσεων και των αισθητικών κρίσεων με τις οποίες αναζητήσουμε μια ευδαιμονική αλλά δυνητική ολοκλήρωση του κόσμου μέσα από την θέαση, τη μίμηση και τη δημιουργική κατασκευή. Τα θέματα της φύσης, του σώματος και τη κοινωνικής αποξένωσης θέτουν την αισθητική μπροστά στην πρόκληση να διευρύνει τον χώρο των αναφορών και το πεδίο της εφαρμογής της
[Η αισθητική κρίση μπορεί να είναι θετική ή αρνητική, κι ακόμα να είναι εσωτερική ή εξωτερική. Εσωτερική, ως μια δικιά μας εσώτερη στάση και αναστοχασμός, που περιλαμβάνει συνειδητές και υποσυνείδητες αντιδράσεις, και εξωτερική, όταν εμφανίζεται με απτά δημιουργήματα και γλωσσικά ή ηχητικά ενεργήματα της επικοινωνίας και τέχνης..]

Η Περιβαλλοντική αισθητική

Η αισθητική για τη φύση εμφανίζεται οργανωμένα τον 15ο αιώνα, κυρίως ως αισθητική του τοπίου και ως γραφική παρουσίαση της φύσης σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα, αποκλεισμένα από την καθημερινή ζωή και τη συμμετοχή του απλού ανθρώπου. Η αισθητική αυτή επιβάλλει σταθερά και οργανωμένα την κοινωνική ιεραρχία και τον αποκλεισμό από το βίωμα, αλλά κυρίως από την ιδιοκτησία της φύσης του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού. Η αριστοκρατία, κυρίως, και εν μέρει η ανερχόμενη αστική τάξη, δημιουργεί την εικόνα της ωραίας φύσης που απολαμβάνει, ως προφυλαγμένη ιδιοκτησία της, την φροντίδα, μέσα από συγκεκριμένα αισθητικά σχέδια και παρεμβάσεις.
Η κατάργηση της αριστοκρατίας, και ο σημαντικός περιορισμός της πολιτικής της εξουσίας τον 19ο αιώνα, ταυτίζει την αισθητική του δημιουργημένου και σχεδιασμένου αισθητικού τοπίου με την πολιτική καταπίεση, την αυθαιρεσία και τον αποκλεισμό του πολίτη από τη φύση. Η αισθητική παράλληλα περιορίζεται αποκλειστικά στην τέχνη και ενδιαφέρεται, ως φιλοσοφία, για τα δημιουργήματα του μεμονωμένου καλλιτέχνη, ενώ, από την άλλη μεριά, η ιστορία της τέχνης ενδιαφέρεται για τις αισθητικές μορφές και την ιστορία του μετασχηματισμού τους. Το δημιουργημένο και σχεδιασμένο τοπίο αντιμετωπίζεται πλέον εχθρικά και προκατάληψη, μιας και ταυτίζεται με την ιστορία του αποκλεισμού των σημερινών ελεύθερων πολιτών, από την ιδιοκτησία της γης και την απόλαυση της φύσης. Για το λόγο αυτό, η νέα ατομοκεντρική και οικογενειακή ιδιοκτησία της γης είναι στραμμένη περισσότερο στο να υπηρετήσει εσωτερικά την αναπαραγωγή και συντήρηση των μελών τη πυρηνικής οικογένειας. Ο περιορισμένος χώρος, ο κατακερματισμός της γης μέσα από την κατανομή της ιδιοκτησίας, συχνά απαγορεύουν την έκφραση μιας αισθητικής αντίληψης για το φυσικό και το δομημένο περιβάλλον, μια και αυτή θα εμπόδιζε την ακραία χρησιμοθηρική ιδιοποίηση της και τη άμεση βελτίωση του βιοτικού επιπέδου μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού. Η εχθρική στάση απέναντι στο αισθητικό περιβάλλον είναι επίσης και μια εχθρική στάση απέναντι στο ιστορικό παρελθόν της ξένης γης, η οποία κουβαλάει την κοινωνική μνήμη της υποταγής και της δουλείας. Η κατάργηση της αισθητικής στον χώρο, το κτίριο και την φύση, μαζί με την ιδεολογία του λειτουργισμού επέβαλε τελικά μια μονοδιάστατη οικονομική αποτίμηση της φύσης. Ειδικότερα στην Ελλάδα, βαθιές και μακρόχρονες πολιτισμικές διεργασίας και αρνητικές χωρικές ταυτότητες, φαίνεται ότι στο τέλος επέτρεψαν μια ιδιόμορφη κοινωνική ρύθμιση του χώρου, από τους νέους πληθυσμούς των πόλεων και η οποία οδήγησε τελικά σε μία ακραία και συνεχή αυθαιρεσία ενάντια στη φύση κατά τη διαδικασία ανάπτυξης των σύγχρονων πόλεων (Chtouris 1993). Χαρακτηριστικό παράδειγμα στην Ελλάδα αποτελεί ο τρόπος με τον οποίο ιδιώτες ιδιοποιήθηκαν το σύνολο του εκάστοτε περιαστικού χώρου, που κανονικά θα έπρεπε του από το καθεστώς της οθωμανικής ιδιοκτησίας να περάσεις στην ιδιοκτησία του κράτους και της τοπικής αυτοδιοίκησης. (Xάντενραϊχ-Χτουρης Ιπσεν, 2007).
Στο σύνολο του αναπτυγμένου και βιομηχανικού κόσμου η σύγχρονη κουλτούρα της αποξένωσης επιβλήθηκε όχι μόνο στις κοινωνικές σχέσεις, αλλά και απέναντι στη φύση και το τοπίο. Μεγάλες εκτάσεις της γης αποδόθηκαν στη βιομηχανική γεωργία και στην μονοκουλτούρα της εντατικής καλλιέργειας. Η φύση και τα τοπία μετασχηματίστηκαν σε μια μονότονη εξορθολογισμένη βιομηχανία παραγωγής. Ο Βιόκοσμος έχασε τα μυστικά και προστατευμένα μέρη, όπου η αναδίπλωση του εδάφους και η ποικιλότητα δημιουργούσαν τις αισθητικές μορφές του τοπίου. Η ατομικότητα, ως νέα κοινωνική αξία και ευκαιρία, συμβαδίζει με τα φαινόμενα χαμηλής κοινωνικής συνοχής και αποδόμησης παραδοσιακών κοινωνικών δεσμών, όπως είναι η διευρυμένη οικογένεια, η γειτονιά, η κοινότητα, και συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την αποξένωση από τη φύση και το περιβάλλον. Μορφές κοινής και ήπιας χρήσης της κατοικίας και της φύσης έχουν χαθεί (βοσκοτόπια, δάση) καθώς και κοινωνικές σχέσεις που ανέκαθεν αναπτύσσονταν, κυρίως σε δημόσιους και ημιδημόσιους χώρους. Η επικράτηση της νέας αστικής πυκνότητας, με την ταυτόχρονη επιβολή των τεχνικών μέσων ατομικής και μαζικής μεταφοράς, διαχώρισαν και απομόνωσαν το ‘πράσινο’ και τη φύση από την καθημερινή ζωή. Το μετέτρεψαν σε ένα καταναλωτικό και διακοσμητικό αγαθό της αστικής οικονομίας, έναν ακόμα παράγοντα βελτίωσης της αξίας της έγγειας ιδιοκτησίας και των ακινήτων, ιδιαίτερα στα λεγόμενα ‘ευνοημένα’ προάστια. Ταυτόχρονα, το ουδέτερο και διακοσμητικό πράσινο των ελεύθερων χώρων ταυτίζεται συχνά στις σύγχρονες πόλεις με την κοινωνική αποξένωση, τους άδειους δημόσιους χώρους, την απουσία παιδιών και άλλων ευάλωτων ηλικιών καθώς και τον φόβο για τον κοινωνικό κίνδυνο της νεανικής και άλλων μορφών παραβατικότητας.(ναρκωτικά, χούλιγκαν, συνάθροιση αστέγων, ξένων εργατών, λαθρομεταναστών κ.α.)

Η στροφή προς την αισθητική του τοπίου και του περιβάλλοντος

Σήμερα, με την έντονη παρουσία των περιβαλλοντικών προβλημάτων στους αστικούς χώρους και τον αγροτικό τομέα, υπάρχει μια μεγάλη διαφοροποίηση στη στάση μας απέναντι στην αισθητική του τοπίου, σε σχέση με αυτήν του 18ου αιώνα, αλλά και αυτήν της αποξένωσης προς το φυσικό τοπίο που επέβαλε η βιομηχανική κοινωνία. Η ανάπτυξη, στο δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα, της περιβαλλοντικής αισθητικής καθορίστηκε έντονα από δύο παράγοντες, ένα θεωρητικό και έναν πρακτικό. Ο πρώτος θεωρητικός παράγοντας αφορά την εστίαση και τον αυτοπεριορισμό της φιλοσοφικής αισθητικής στο χώρο της τέχνης. Με αυτό τον τρόπο, η αισθητική, ως πνευματικό πεδίο, ανέπτυξε έννοιες και υποδείγματα που περιορίζονταν σε μια και μόνο περιοχή του συμβολικού μας κόσμου, αφήνοντας άλλα σημαντικά πεδία εκτός του ενδιαφέροντός της, όπως είναι η κοινωνική αισθητική, ιδιαίτερα η αισθητική του τρόπου ζωής, του σώματος και βέβαια η αισθητική της φύσης και του περιβάλλοντος. .\\Ο πρακτικός παράγοντας, από την άλλη, αφορούσε τη δημόσια ανησυχία που προέκυψε κατά το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα για την απουσία αισθητικής ποιότητας τόσο στο δομημένο όσο και το αγροτικό περιβάλλον. Ταυτόχρονα, μία άλλη αίσθηση κινδύνου δημιούργησαν πολλές ελεύθερες εκτάσεις και φυσικά περιβάλλοντα που μετατράπηκαν σε χώρους απόθεσης αποβλήτων και υπολειμμάτων της βιομηχανικής παραγωγής, αφαιρώντας έτσι ταυτόχρονα από αυτούς κάθε αισθητική αξία. Μέσα από την αναδυόμενη συνειδητοποίηση αυτών των θεμάτων, το κεντρικό φιλοσοφικό ζήτημα της περιβαλλοντικής αισθητικής άρχισε να αποδεσμεύεται ολοένα και περισσότερο από το πεδίο των φιλοσοφικών εννοιών αισθητικής και στράφηκε προς τη θεραπεία της αγωνίας και της ανησυχίας για το συνολικό και το καθημερινό περιβάλλον.
Η οικολογική – περιβαλλοντική αισθητική, ενσωματώνει, για το λόγο αυτό, διάφορα επιπλέον είδη ερμηνείας, εμπειρικής εργασίας και παρέμβασης στην ανθρώπινη αισθητική εμπειρία. Ένα είδος εμπειρικής εργασίας ασχολείται με τους τρόπους προστασίας και διαχείρισης του φυσικού περιβάλλοντος, οι οποίοι συμβάλουν στη βελτίωση της αισθητικής του αξίας, μέσα από τη μέτρηση των αισθητικών προτιμήσεων και τη συγκριτική μελέτη της επιθυμίας και των στάσεων διαφορετικών ατόμων σε διαφορετικά περιβάλλοντα. Παράλληλα, αναπτύχθηκαν πρωτοβουλίες και ρεύματα που προσπαθούν να αναλύσουν και να κατανοήσουν την αισθητική εμπειρία μέσα από την εφαρμογή του σχεδιασμού της αρχιτεκτονικής του τοπίου και την ενεργή παρέμβαση στο Βιόκοσμο του σύγχρονου πολίτη, συνδέοντας τη βιολογία με την κοινωνιολογία και την πολιτική..
Μια άλλη επέκταση του πεδίου της οικολογικής αισθητικής αφορά τα ‘απείραχτα’ και παρθένα φυσικά περιβάλλοντα, που προσεγγίζονται περίπου ως παραδοσιακά έργα τέχνης, και τα οποία τα απολαμβάνουμε κα τα συντηρούμε, μετά από μια επίσημη καταγραφή τους, ως σημεία και τόπους αισθητικής αξίας, πραγματοποιώντας ταυτόχρονα απολογισμούς και αποτιμήσεις αναφορικά με την ειδική φροντίδα που επιδεικνύουμε για αυτά (περιοχές αισθητικού τοπίου, πάρκα κλπ). Αυτή η κλίμακα ξεκινάει από την ‘άγρια φύση’, προχωρά στα αγροτικά τοπία, τα αστικά τοπία, τις γειτονιές, τα εμπορικά κέντρα, τους χώρους εκπαίδευσης, προσεγγίζοντας έτσι το θέμα σε πολλαπλές κλίμακες και διαφορετικούς τύπους φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος. Συνήθως, η οικολογική αισθητική, ξεκινώντας από την ιδέα μια φυσικής ολότητας, αναφέρεται σε φυσικούς χώρους μεγάλης κλίμακας, όπως, για παράδειγμα, σε μια κοιλάδα, στις όχθες ενός ποταμού, σε ένα βουνό, ή μία ολόκληρη περιφέρεια. Παράλληλα, είναι όμως κατανοητή η ανάγκη για την ανάδειξη μιας αισθητικής της μικρής κλίμακας, όπως είναι δηλαδή η αυλή ενός σχολείου, η βεράντα ενός σπιτιού, ή το πάρκο της γειτονιάς. Το πράσινο, ως βιωμένη φύση στη μικρή κλίμακα, έχει ιδιαίτερη αξία για το σύγχρονο κάτοικο της πόλης, κυρίως όταν βρίσκεται στον άμεσο οικιστικό του χώρο, στις διαδρομές του στην πόλη και την εργασία. Η οικολογική αισθητική δίνει ιδιαίτερη σημασία και φροντίδα σε αυτό το αποσπασματικό και άμεσο στοιχείο της φύσης, το οποίο όμως βελτιώνει σημαντικά την ποιότητα ζωής, όπως και το πράσινο των πάρκων και άλλων δημόσιων και ιδιωτικών χώρων. Το μικρο – πράσινο της πόλης μπορεί να αποτελέσει αθροιστικά τοπία μεγάλης κλίμακας και οικολογικής αξίας. Έτσι, η οικολογική αισθητική αναδεικνύει ακόμα και τα μικρότερα και οικειότερα σημεία, όπως τα γραφεία, τα καθιστικά, καθώς επίσης και τα αντικείμενα, τα οποία εποικούν τα διάφορα περιβάλλοντα. Το συνηθισμένο τοπίο, οι κοινές θέες, και τα καθημερινά περιβάλλοντά μας είναι κατάλληλα αντικείμενα της αισθητικής εκτίμησης. Λαμβάνοντας υπόψη το πεδίο που υποδεικνύεται από αυτές τις διαφορετικές κλίμακες, η οικολογική αισθητική είναι ουσιαστικά η αισθητική της καθημερινής ζωής και βρίσκεται σε πολεμική αντίθεση προς την απορροή της αισθητηριακής μας αντίληψης στην απλή τελετουργία της εικόνας. (ΜΜΕ, εικονική πραγματικότητα), καθώς παράγει ελεύθερους νοητικούς και πραγματικούς χώρους

Πολιτισμικό Κοινωνικό Κεφάλαιο και οικολογική αισθητική προστασία
Η αισθητική εκτίμηση για το οικολογικό τοπίο παράγεται ατομικά αλλά συγκροτείται ως αισθητική και κοινωνική αξία συλλογικά.
Σε αυτό το σημείο μπορούμε να διαμορφώσουμε συμπληρωματικά προς τις θεωρητικές προτάσεις που συζητήθηκαν ανωτέρω, τη σκέψη ότι ένας τόπος, ένα οικολογικό τοπίο, μέσω μιας συλλογικότητας[1], συσσωρεύει αισθητική και πολιτισμική αξία. Αυτό συμβαίνει, ιδιαίτερα, λόγω της δημιουργικότητας και της φροντίδας που αναπτύσσεται για το μέρος αυτό εκ μέρους της συλλογικότητας, καθώς και από τη θέση κύρους που της αποδίδεται, λόγω της συμμετοχής και παρουσίας ατόμων, την ένταση της συλλογικής δράσης, καθώς και λόγω των κοινών λειτουργικών και συμβολικών αναφορών που έχουν σε αυτόν τον χώρο ευρύτερα δίκτυα ανθρώπων. Στην πρόταση αυτή υποθέτουμε την ύπαρξη μιας μορφής κοινωνικού κεφαλαίου που συγκροτείται, κυρίως λόγω της κοινής αισθητικής και των κοινών πολιτισμικών συμβόλων και το οποίο μπορούμε να ονομάσουμε Κοινωνικό Πολιτισμικό Κεφάλαιο (ΚΠΚ). Αποτελείται από την συσσωρευμένη συμβολική αισθητική και λειτουργική αξία που προέρχεται από μια κοινή χωρική αναφορά και πολιτισμική ταυτότητα. Αυτό το πολιτισμικό κεφάλαιο έχει ιδιαίτερη αξία για την προστασία του οικολογικού τοπίου γιατί δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια διαρκή αισθητική φροντίδα, δηλαδή την πολιτισμική αειφορία. Έχει ταυτόχρονα υποστηρικτικό και διορθωτικό ρόλο για την αντιμετώπιση των αρνητικών περιπτώσεων όπου εμφανίζεται η ανεξέλεγκτη εξωτερίκευση του λειτουργικού και παραγωγικού κόστους στο περιβάλλον και η συνακόλουθη μείωσης της οικολογικής αξίας ενός τόπου.

Πρακτικά συμπεράσματα για την έρευνα
Το ΚΠΚ συσσωρεύει την αξία του σε θετικούς και αρνητικούς κύκλους, στους οποίους συμμετέχουν θεσμικοί και ατομικοί δρώντες. Οι κύκλοι συσσώρευσης παρουσιάζουν εναλλαγές στη μακροπρόθεσμη αλλά και βραχυπρόθεσμη εξέλιξή τους, σύμφωνα με τις σημαντικές ιστορικές στιγμές και γεγονότα που παρουσιάζονται. Το ΚΠΚ με αυτή την έννοια δεν παραμένει σταθερά αρνητικό ή θετικό, κι αυτό γιατί παρουσιάζει μεταβαλλόμενα χαρακτηριστικά ανάλογα με την σύνθεσή του αλλά και τη συγκυρία στην οποία βρίσκεται.

Παραδείγματα σύμφωνα με τα οποία μπορεί να καταγραφεί και να ενισχυθεί το θετικό ΚΠΚ και να περιοριστεί το αρνητικό ΚΠΚ .

• Φυσικά τοπία μεγάλα φυσικά περιβάλλοντα στα οποία αποδίδεται αισθητική αξία κυρίως με αναφορά στις συλλογικότητες και το κοινωνικό κεφάλαιο που τις συντηρεί και φροντίζει.
• Μικροχώροι στην ελεύθερη φύση και στην πόλη, ως συγκέντρωση θετικών η αρνητικών αισθητικών και περιβαλλοντικών πρακτικών από κοινωνικές πρωτοβουλίες, κοινωνικές ομάδες και άτομα
• Τεχνουργήματα με αναφορές στο φυσικό τοπίο σε ανοιχτούς και δημόσιους χώρους (αισθητικά τοπία, γλυπτά, κατασκευές), στα οποία αποδίδεται μια ιδιαίτερη αξία τοπικά και υπερτοπικά. Σε αυτό το σημείο ενδιαφέρει αν ο χώρος που παράγεται από την παρουσία των τεχνουργημάτων αποτελεί το κέλυφος μιας κοινωνικής και οικολογικής επικοινωνίας στην οποία συμμετέχουν κάτοικοι και επισκέπτες. Παραδείγματα ανάλογων χώρων μπορούμε να βρούμε σε ορισμένες πλατείες πόλεων της Ελλάδας και της Ευρώπης..
• Δημόσια καλλιτεχνικά γεγονότα τα οποία δημιουργούν μέλη μιας τοπικής κοινότητας (συναυλίες, χορωδίες, παρέες τραγουδιού, μουσικοί του δρόμου). Χαρακτηριστικό παράδειγμα, είναι οι παρέες του τραγουδιού και των γλεντιστών στην Αθήνα και σε άλλα μέρη της Ελλάδας, η Comedia del Arte στη Ιταλία. Σε άλλες περιπτώσεις μπορούμε να περιλάβουμε τις παρεμβάσεις αυθόρμητων πολιτικών ομάδων και πρωτοβουλιών που δημιουργούν καλλιτεχνικές πολιτικές παρεμβάσεις.
• Χώρους που αποτελούν το σκηνικό τελετουργίας και επαναλαμβανόμενων πολιτισμικών και οικολογικών πρακτικών και οι οποίοι παράγουν και συντηρούν το Κοινωνικό Πολιτισμικό Κεφάλαιο.

Θεωρητικά και πρακτικά συμπεράσματα
Η στροφή της αισθητικής ματιάς προς τη φύση ανοίγει δύο δρόμους για την εξασφάλιση της πολιτισμικής αειφορίας. : έναν αναστοχαστικό και ένα δημιουργικό.
1. Ο αναστοχαστικός δρόμος θέτει το ερώτημα της μίμησης και της αναπαράστασης της φύσης, ως βίωμα και ως απτό σύμβολο αυτού του βιώματος. Σε αυτήν την περίπτωση, μια /Καντιανή/ εκδοχή της αισθητικής κρίσης θα μπορούσε να περιγράφει μία οικολογική αισθητική, όπου η ¨καθαρή ομορφιά¨ και κάθε αισθητική παράσταση, είναι ελεύθερη από έννοιες: είναι αντικειμενική και στέκεται πέρα από τα ενδιαφέροντα του θεατή και ως τέτοια είναι δεσμευτική στην αποδοχή της. [Σε αυτήν την περίπτωση, ακόμα κι εκεί όπου έχουμε σύνθετα μορφώματα της φύσης, όπως ένα τοπίο, είναι δυνατόν η αισθητική κρίση να ολοκληρωθεί μέσα από την αποκάλυψη μιας δομής και μιας συνεκτικής παράστασης[2], που δεν συνδέεται υποχρεωτικά με έννοιες και λογικές κατηγορίες και ως τέτοια οδηγεί το άτομο και συλλογικότητες σε δράσεις φροντίδας και προστασίας.
2.Ο δημιουργικός παρεμβατικός τρόπος δρόμος, από την άλλη, θέτει το ερώτημα της διατύπωσης και συντήρησης τρόπων, που θα φροντίσουν να εμποδίσουν τη φύση να οδηγηθεί σε μια κατάσταση αισθητικής ρηγμάτωσης και δικών μας βιωμάτων κινδύνου. Με άλλα λόγια, την αναγνώριση και αποφυγή των στιγμών και των καταστάσεων εκείνων που η αισθητική μας αντίληψη τις ταυτίζει με τον θρυμματισμό ολόκληρου του φυσικού κόσμου και της αρμονίας του και, συνακόλουθα, με την αποδόμηση της εσωτερικής μας ανάγκης για ευδαιμονία. Η αισθητική αντίληψη για το οικοτόπο μας και την τεχνική του εκδοχή, δηλαδή το περιβάλλον, ταυτίζεται και οδοιπορεί μαζί με την ιδέα και την επιθυμία ενός ολόκλήρου κόσμου, είτε αυτή η ιδέα είναι μία αφηρημένη παράσταση, είτε ένα υπόδειγμα μιας συνεκτικής δέσμης ορθολογικά διατυπωμένων υποθέσεων και σχεδίων. Με αυτόν τον τρόπο, ολόκληρος ο κόσμος αποτελεί το νοητικό υπόβαθρο και τη γνωστική πλατφόρμα πάνω στην οποία αναπτύσσεται η πρόθεση της δημιουργικής, αισθητικής έκφρασής μας. Η έκφραση αυτή δεν είναι, όπως στην τέχνη, μία σειρά μεμονωμένων απτών δημιουργημάτων και έργων τέχνης, αλλά μια συνολική αντίληψη και συνολικά σχέδια για την παρουσία της φύσης, ως αισθητικό πεδίο και ως συλλογικό ενέργημα. Αυτό συμβαίνει, είτε αυτό το ενέργημα είναι μια πράξη με συλλογικές προεκτάσεις , είτε ακόμα η αποφυγή και αποστασιοποίηση από μια ανάλογη πράξη που πιθανά θα οδηγούσε την αισθητική φύση σε θρυμματισμό. Τις περισσότερες φορές μάλιστα η δεύτερη αυτή αμυντική στάση είναι η περισσότερο διαδεδομένη και αποδεκτή και πηγάζει από τη γενικευμένη αντίληψη ότι μια τέτοια στάση θα γεννήσει εκ νέου αισθητικές ολότητες και αισθητικούς τόπους. Υποθέτουμε, έτσι, –συχνά λανθασμένα- ότι η φύση, σε αντίθεση με τον ατομικό καλλιτέχνη, έχει μια διαρκή και ανανεώσιμη αισθητική ικανότητα, καθώς και τη δύναμη να διορθώσει και να αναπαράγει αισθητικές αξίες.

Αναφορές:

Αριστοτέλης, «Ποιητική»

Adorno, T. W. “Theses upon Art and Religion Today.” 1945. Kenyon Review. 7:677-82.
. 1972. “Theses on the Sociology of Art.” Working Papers in Cultural Studies. 2:121-8.
Chtouris, S. 2007. «Some notes on Cultural Sustainability and Social – Cultural Capital. The case of Water and Water monuments in Cultural Sustainable Development in historical cities and sites of the Mediterranean».

Mannheim, K. 1912 (tr. 1993). “On the Interpretation of Weltanschauung” Pp. 136-86

Putnam, R., (1993) «Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy». Princeton, NJ: Princeton University Press .

Teichert Dieter,. «Erfahrung Errinerung Erkentnis, Untersuchungen zum Wahrheitsbegriff der Hermeneutik Gadamers», Stuttgart. Metzler

Χάϊντενράϊχ Ε.,. Χτούρης Σ.,. Ίμπσεν Ντ.,. «Η κοινωνική δημιουργία μια Μεσογειακής Μητρόπολης», 2007 Αθήνα, Κριτική

________________________________________
[1] Στην εκδοχή του Putnam(1993) θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι το κοινωνικό κεφάλαιο απλά αποτελεί ένα εργαλείο επιτάχυνσης και διευκόλυνσης της κοινωνικής πρακτικής και, ενώ παράγεται και επιτελείται ατομικά, έχει αξία μόνο ως προς τον χαρακτήρα και τις ιδιότητες των σχέσεων μιας συλλογικής οντότητας (εμπιστοσύνη, αμοιβαίες δεσμεύσεις, αξίες), δηλαδή, όταν εκφράζεται και χρησιμοποιείται σε συλλογικές διαδικασίες. Οι συλλογικές διαδικασίες και το Κοινωνικό Κεφάλαιο είναι σε αυτή την περίπτωση ενσωματωμένες σε σχέσεις δικτύων και στους κόμβους αυτών των δικτύων,
[2] Στην κριτική της τελεολογική δύναμης της κρίσης, είναι σύμφωνα με τον Κάντ δυνατή η αισθητική κρίση, χωρίς να την συνδέουμε με μια σειρά αιτιακών σχέσεων. (βλέπ: Teichert Dieter. Erfahrung Errinerun Erkentnis, Untersuchungen zume Wahrheitsbegriff der Hermeneutik Gadamers, Stuttgart. Metzler :9)

Advertisements

~ by chtouris on April 16, 2011.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: